GYSCEPTE

SOSYAL ÇALIŞMACI

REFAH REJİMLERİ VE

SOSYAL ÇALIŞMA

Sınav Odaklı Konu Anlatımı • Karşılaştırmalı Tablolar • Hap Bilgiler

Çalışma Amacı

Bu not; tarzı unvan değişikliği sınavlarında ölçülebilecek kavram, sınıflandırma, karşılaştırma ve yorumlama becerilerine göre hazırlanmıştır. Güncel istatistiklerden çok kalıcı kuramsal çerçeveye odaklanır.

 Daha Fazla İçerik İçin Platformumuza Üyelik Oluşturabilirsiniz.

İÇİNDEKİLER

·       1. Refah, Sosyal Refah, Sosyal Politika ve Refah Devleti

·       2. Refah Devletinin Amaçları ve İşlevleri

·       3. Refahın Sağlayıcıları: Devlet, Piyasa, Aile ve Sivil Toplum

·       4. Sosyal Haklar ve Sosyal Vatandaşlık

·       5. Refah Politikalarının Temel Ayrımları

·       6. Richard Titmuss’un Refah Modelleri

·       7. Esping-Andersen’in Refah Rejimi Yaklaşımı

·       8. Liberal Refah Rejimi

·       9. Muhafazakâr-Korporatist Refah Rejimi

·       10. Sosyal Demokrat Refah Rejimi

·       11. Rejimlerin Karşılaştırılması

·       12. Metalaşmadan Arındırma, Tabakalaşma ve Aileden Bağımsızlaşma

·       13. Üçlü Tipolojiye Yöneltilen Eleştiriler ve Ek Rejimler

·       14. Güney Avrupa/Akdeniz Refah Rejimi

·       15. Doğu Asya ve Üretimci Refah Yaklaşımı

·       16. Türkiye’nin Refah Rejimi Üzerine Değerlendirmeler

·       17. Refah Rejimleri ile Sosyal Çalışma Arasındaki İlişki

·       18. Rejimlere Göre Sosyal Çalışma Uygulamasının Farklılaşması

·       19. Yeni Sosyal Riskler ve Refah Devletinin Dönüşümü

·       20. Sınavda Karıştırılan Kavramlar

·       21. Hızlı Tekrar Tabloları ve Kontrol Soruları

1. REFAH, SOSYAL REFAH, SOSYAL POLİTİKA VE REFAH DEVLETİ

Refah, bireylerin yalnız gelir düzeyini değil; sağlık, eğitim, barınma, güvenlik, sosyal katılım, insan onuruna uygun yaşam ve yaşam riskleri karşısında korunma durumunu ifade eden geniş bir kavramdır.

1.1. Sosyal Refah

Sosyal refah; toplum üyelerinin temel gereksinimlerinin karşılanması, sosyal risklere karşı korunması, fırsatlara erişmesi ve toplumsal yaşama katılabilmesi için oluşturulan kurum, politika, hizmet ve transferlerin bütünüdür.

1.2. Sosyal Politika

Sosyal politika; sosyal risklerin azaltılması, gelir ve fırsat eşitsizliklerinin sınırlandırılması, çalışma yaşamının düzenlenmesi ve toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi amacıyla geliştirilen kamusal karar ve uygulamalardır.

1.3. Refah Devleti

Refah devleti, vatandaşların karşılaşabileceği hastalık, işsizlik, yaşlılık, engellilik, yoksulluk, bakım ve barınma gibi riskler karşısında belirli bir yaşam standardını güvence altına almak üzere sosyal haklar, gelir transferleri ve sosyal hizmetler geliştiren devlettir.

1.4. Refah Rejimi

Refah rejimi, refahın yalnız devlet tarafından nasıl sağlandığını değil; devlet, piyasa, aile ve sivil toplum arasındaki görev paylaşımını ve bu paylaşımın ortaya çıkardığı eşitsizlik, bağımlılık ve sosyal hak örüntüsünü ifade eder.

SINAV İPUCU

Refah devleti devletin sosyal alandaki rolüne odaklanır. Refah rejimi ise devlet-piyasa-aile-sivil toplum ilişkilerinin tamamını kapsayan daha geniş bir kavramdır.

2. REFAH DEVLETİNİN AMAÇLARI VE İŞLEVLERİ

·       Sosyal risklere karşı güvence sağlamak

·       Yoksulluğu ve gelir kaybını azaltmak

·       Gelirin yeniden dağılımını sağlamak

·       Asgari yaşam standardını korumak

·       Eğitim, sağlık, bakım ve barınma hizmetlerine erişimi geliştirmek

·       Sosyal dışlanmayı azaltmak ve toplumsal bütünleşmeyi güçlendirmek

·       Çalışma yaşamındaki güç dengesizliklerini sınırlamak

·       Fırsat eşitliğini ve sosyal adaleti desteklemek

2.1. Koruma, Yeniden Dağıtım ve Sosyal Yatırım

Refah politikaları üç temel mantıkla incelenebilir: Koruma, kişiyi sosyal risklerin gelir ve işlev kaybından korur. Yeniden dağıtım, kaynakların vergiler ve transferler yoluyla gruplar arasında paylaşımını düzenler. Sosyal yatırım ise çocuk bakımı, eğitim, beceri ve istihdam politikalarıyla gelecekteki kapasiteyi artırmayı hedefler.

3. REFAHIN SAĞLAYICILARI: DEVLET, PİYASA, AİLE VE SİVİL TOPLUM

Aktör

Temel Araçlar

Başlıca Risk/Sınırlılık

Devlet

Vergi, sosyal sigorta, sosyal yardım, kamu hizmeti, düzenleme

Bürokrasi, mali sürdürülebilirlik, erişim sorunları

Piyasa

Ücretli çalışma, özel sigorta, özel hizmet satın alma

Gelire bağlı erişim, eşitsizlik ve dışlanma

Aile

Bakım, gelir paylaşımı, dayanışma, barınma

Bakım yükünün eşitsiz dağılması, özellikle kadınların bağımlılığı

Sivil toplum/topluluk

Gönüllülük, dayanışma, savunuculuk, tamamlayıcı hizmet

Süreklilik ve kapsam farklılıkları; hak yerine yardım anlayışı riski

Bir refah rejiminin niteliği, bu dört aktörden hangisinin birincil sorumluluğu üstlendiği ve bireyin geçimini piyasadan veya aileden ne ölçüde bağımsız sürdürebildiğiyle yakından ilişkilidir.

4. SOSYAL HAKLAR VE SOSYAL VATANDAŞLIK

T. H. Marshall, vatandaşlığı sivil, siyasal ve sosyal haklar çerçevesinde ele alır. Sosyal haklar; bireyin toplumun kabul edilen yaşam standartlarına uygun yaşama, eğitim, sağlık, sosyal güvenlik ve sosyal hizmetlere erişme imkânını içerir.

HAP BİLGİ

Marshall: Sivil haklar + siyasal haklar + sosyal haklar. Sosyal vatandaşlık, refah devletinin yurttaşa lütuf değil hak temelli güvence sunmasıyla ilişkilidir.

5. REFAH POLİTİKALARININ TEMEL AYRIMLARI

Kavram

Açıklama

Evrensellik

Hizmet veya yardımın vatandaşlık/ikamet gibi genel statüye dayanarak geniş nüfusa sunulması.

Seçicilik (hedefleme)

Yardımın gelir veya ihtiyaç testiyle belirlenen gruplara yöneltilmesi.

Primli sistem

Hak sahipliğinin çalışma ve prim ödeme geçmişiyle ilişkilendirilmesi.

Primsiz sistem

Vergilerle finanse edilen ve prim ödeme şartına bağlanmayan yardım veya hizmetler.

Nakdî transfer

Aylık, ödenek veya yardım gibi para aktarımı.

Aynî yardım

Gıda, yakacak, konut desteği veya araç-gereç sağlanması.

Sosyal hizmet

Bakım, danışmanlık, rehabilitasyon, koruma, vaka yönetimi gibi kişisel hizmetler.

Pasif politika

Gelir kaybını telafi eden işsizlik ödeneği gibi destekler.

Aktif politika

İstihdamı artırmaya yönelik eğitim, danışmanlık, işe yerleştirme ve teşvikler.

6. RICHARD TITMUSS’UN REFAH MODELLERİ

Titmuss, refah düzenlemelerini üç ideal tipte ele almıştır. Bu modeller ülkelerin birebir fotoğrafı değil, karşılaştırmayı kolaylaştıran analitik araçlardır.

Model

Devletin Rolü

Hak/Dağıtım Mantığı

Sınav Anahtarı

Kalıntı/Artıkçı (Residual)

Aile ve piyasa yetersiz kalınca geçici ve sınırlı müdahale

İhtiyaç testi, seçici yardım

Son çare, dar kapsam

Endüstriyel Başarı-Performans

Refah, ekonomik üretime ve çalışma performansına bağlıdır

İş, statü, prim ve katkıya göre hak

Mesleki statü, performans

Kurumsal-Yeniden Dağıtıcı

Refah toplumun normal ve kurumsal işlevidir

Evrensel hizmetler ve yeniden dağıtım

Hak, evrensellik, önleyicilik

SINAV İPUCU

Titmuss’un kalıntı modeli liberal rejime; kurumsal-yeniden dağıtıcı modeli sosyal demokrat rejime benzer özellikler taşır. Ancak iki sınıflandırma aynı değildir.

7. ESPING-ANDERSEN’İN REFAH REJİMİ YAKLAŞIMI

Gøsta Esping-Andersen, refah devletlerini yalnız sosyal harcama miktarına göre değil; sosyal hakların niteliği, piyasa bağımlılığını azaltma derecesi ve toplumsal tabakalaşma üzerindeki etkileri bakımından karşılaştırmıştır. Üç temel ideal tip geliştirmiştir: liberal, muhafazakâr-korporatist ve sosyal demokrat rejim.

7.1. Temel Ölçütler

·       Metalaşmadan arındırma (decommodification): Bireyin yaşamını emek gücünü piyasada satmaya tam bağımlı olmadan sürdürebilme derecesi.

·       Tabakalaşma: Refah kurumlarının sınıf, statü ve toplumsal eşitsizlikleri azaltma ya da yeniden üretme biçimi.

·       Devlet-piyasa-aile ilişkisi: Refah sorumluluğunun hangi aktörde yoğunlaştığı.

DİKKAT

Metalaşmadan arındırma “piyasanın tamamen ortadan kalkması” değildir. Sosyal hakların, kişinin geçimini yalnız ücretli çalışmaya bağımlı olmadan sürdürebilmesini ne ölçüde sağladığını ifade eder.

8. LİBERAL REFAH REJİMİ

·       Piyasa temel refah sağlayıcısıdır.

·       Devletin doğrudan sosyal koruması sınırlı ve çoğunlukla seçicidir.

·       Gelir/varlık testiyle hedeflenen yardımlar yaygındır.

·       Yardım düzeyi çoğu zaman asgari standartla sınırlıdır.

·       Özel sigorta ve özel hizmetler teşvik edilir.

·       Metalaşmadan arındırma düşüktür.

·       Yardımlara başvuru damgalanma riski taşıyabilir.

·       Sosyal tabakalaşma, piyasa erişimine göre yeniden üretilebilir.

İdeal tip örnekleri olarak sıklıkla Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya ve Birleşik Krallık anılır; ancak her ülke kendi içinde karma özellikler taşır.

KODLAMA

Liberal = Piyasa + Seçicilik + İhtiyaç testi + Asgari yardım + Düşük metalaşmadan arındırma

9. MUHAFAZAKÂR-KORPORATİST REFAH REJİMİ

·       Sosyal haklar çoğunlukla çalışma statüsü, meslek ve prim ödeme geçmişiyle bağlantılıdır.

·       Sosyal sigorta sistemi merkezî öneme sahiptir.

·       Statü farklılıkları korunabilir; herkes aynı düzeyde hak elde etmez.

·       Aile, özellikle bakım alanında temel sorumluluk taşır.

·       İkincillik (subsidiarity) ilkesi gereğince devlet çoğu kez aile ve ara kurumların kapasitesi yetersiz kaldığında devreye girer.

·       Geleneksel aile modeli ve erkek ekmek kazanan düzeni tarihsel olarak güçlüdür.

·       Metalaşmadan arındırma orta-yüksek olabilir; ancak haklar istihdam statüsüne göre farklılaşır.

İdeal tip örnekleri arasında Almanya, Fransa, Avusturya, Belçika ve bazı kıta Avrupası ülkeleri gösterilir.

KODLAMA

Muhafazakâr-korporatist = Sosyal sigorta + Statü/meslek + Prim + Aile sorumluluğu + İkincillik

10. SOSYAL DEMOKRAT REFAH REJİMİ

·       Sosyal haklar geniş ölçüde evrenseldir.

·       Devlet, yüksek standartlı hizmet ve gelir güvencesinde belirleyicidir.

·       Vergiyle finansman ve kapsamlı kamu hizmetleri önemlidir.

·       Metalaşmadan arındırma yüksektir.

·       Toplumsal eşitsizlikleri azaltma ve yüksek standartlarda eşitlik hedeflenir.

·       Çocuk, yaşlı ve engelli bakımının kamusal hizmetlerle desteklenmesi aile bağımlılığını azaltır.

·       Kadınların istihdamı ve iş-aile yaşamı uyumu desteklenir.

·       Tam istihdam ve aktif işgücü politikaları önem taşır.

İdeal tip örnekleri olarak İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya gösterilir.

KODLAMA

Sosyal demokrat = Evrensellik + Yüksek hizmet standardı + Vergi + Yüksek metalaşmadan arındırma + Aileden bağımsızlaşma

11. ÜÇ TEMEL REJİMİN KARŞILAŞTIRILMASI

Ölçüt

Liberal

Muhafazakâr-Korporatist

Sosyal Demokrat

Başlıca aktör

Piyasa

Aile + sosyal sigorta/devlet

Devlet

Hak temeli

İhtiyaç testi, dar hedefleme

İstihdam, meslek, prim, statü

Vatandaşlık/ikamet ve evrensellik

Finansman

Sınırlı vergi, özel sigorta

Prim ağırlıklı sosyal sigorta

Yüksek ve yaygın vergiler

Hizmet kapsamı

Asgari ve seçici

Statüye göre farklılaşan

Geniş ve evrensel

Metalaşmadan arındırma

Düşük

Orta-yüksek

Yüksek

Ailenin rolü

Piyasa sonrası tamamlayıcı

Çok güçlü

Kamusal bakım nedeniyle görece sınırlı

Tabakalaşma

Piyasa temelli ikilik

Mesleki/statü farklılıkları

Eşitsizlikleri azaltma

Sosyal çalışmanın konumu

Hedefli ve kriz odaklı

Sigorta-statü ve aile odaklı

Evrensel, önleyici ve toplum temelli

12. METALAŞMADAN ARINDIRMA, TABAKALAŞMA VE AİLEDEN BAĞIMSIZLAŞMA

12.1. Metalaşmadan Arındırma

Bireyin hastalık, işsizlik, yaşlılık veya bakım sorumluluğu gibi durumlarda gelir ve hizmet güvencesine erişerek yaşamını yalnız emek piyasasına bağımlı olmadan sürdürebilmesidir. Hakların kolay erişilebilir, yeterli ve kapsamlı olması bu düzeyi artırır.

12.2. Tabakalaşma

Refah sistemi yalnız eşitsizliği azaltmaz; bazen yardım alanlarla almayanlar arasında ayrım veya meslek grupları arasında statü farklılığı da üretebilir. Liberal rejim piyasa ayrımlarını, korporatist rejim statü ayrımlarını yeniden üretebilir; sosyal demokrat rejim ise evrensellik yoluyla ayrımları azaltmayı hedefler.

12.3. Aileden Bağımsızlaşma (Defamilialization)

Bireyin, özellikle kadınların, çocukların, yaşlıların ve engellilerin refah ve bakım ihtiyaçlarını yalnız aile ilişkilerine bağımlı olmadan karşılayabilme derecesidir. Kamusal bakım hizmetleri, ebeveyn izinleri ve bireysel sosyal haklar aileden bağımsızlaşmayı güçlendirir.

DİKKAT

Metalaşmadan arındırma piyasaya bağımlılığı; aileden bağımsızlaşma ise aileye bağımlılığı azaltır. Bu iki kavram aynı değildir.

13. ÜÇLÜ TİPOLOJİYE YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER VE EK REJİMLER

·       Kadınların ücretsiz bakım emeğini ve toplumsal cinsiyet ilişkilerini başlangıçta yeterince merkeze almaması

·       Aileden bağımsızlaşmayı ölçmede yetersizlik

·       Güney Avrupa, Doğu Asya, Latin Amerika ve gelişmekte olan ülkeleri açıklamada sınırlılık

·       Ülkelerin tek ve tutarlı bir rejime bütünüyle uymaması; politika alanlarının karma özellik göstermesi

·       Göçmenlik, etnisite ve kayıt dışı istihdam gibi eşitsizlikleri sınırlı ele alması

·       Sosyal hizmetlerin niteliğinden çok gelir transferlerine ağırlık vermesi

Bu eleştiriler, tipolojinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Tipoloji, karşılaştırma için güçlü bir başlangıç çerçevesidir; ancak ideal tiplerin gerçek ülkelerle birebir özdeşleştirilmemesi gerekir.

14. GÜNEY AVRUPA/AKDENİZ REFAH REJİMİ

·       Aile dayanışması ve bakım sorumluluğu güçlüdür.

·       Sosyal sigorta sistemi parçalıdır; bazı meslek grupları güçlü korumaya sahipken bazı gruplar zayıf korunabilir.

·       Emeklilik harcamaları görece baskın olabilir.

·       Sosyal hizmetlerin kapsamı ve kurumsallaşması bölgesel farklılık gösterebilir.

·       Kayıt dışı istihdam ve istemci ilişkileri refah dağılımını etkileyebilir.

·       Devlet, aile ve yerel/topluluk ağlarının karma rolü görülür.

İtalya, İspanya, Portekiz ve Yunanistan bu rejim tartışmalarında sıklıkla birlikte ele alınır. Güney Avrupa modeli bazı yönleriyle muhafazakâr-korporatist rejime yakın olsa da ailecilik, parçalanma ve koruma boşlukları nedeniyle ayrı bir tip olarak değerlendirilmiştir.

15. DOĞU ASYA VE ÜRETİMCİ REFAH YAKLAŞIMI

Üretimci/gelişimci refah yaklaşımında sosyal politika, ekonomik büyüme, istihdam ve insan sermayesi hedeflerine bağlı biçimde şekillenir. Eğitim ve çalışma kapasitesini artıran politikalar öncelik kazanırken, sosyal koruma ekonomik üretkenliği desteklediği ölçüde genişleyebilir. Aile ve işverenin rolü görece güçlü olabilir.

SINAV İPUCU

Üretimci refah anlayışında sosyal politika bağımsız bir eşitlik amacı olmaktan çok ekonomik kalkınma ve üretkenliği destekleyen araç olarak görülebilir.

16. TÜRKİYE’NİN REFAH REJİMİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER

Türkiye’nin refah rejimi konusunda literatürde tek ve tartışmasız bir sınıflandırma bulunmamaktadır. Çalışmalar; muhafazakâr-korporatist, Güney Avrupa/Akdeniz, aileci ve parçalı refah özelliklerinin birlikte görülebildiğini belirtmektedir.

·       Sosyal sigorta ve istihdam statüsüne dayalı hakların tarihsel ağırlığı

·       Ailenin bakım ve gelir desteğinde güçlü rolü

·       Primli sosyal güvenlik ile primsiz sosyal yardım mekanizmalarının birlikte bulunması

·       Kayıt dışı çalışma ve istihdam dışındaki gruplar bakımından koruma farklılıkları

·       Merkezî yönetim, yerel yönetimler, aile ve sivil toplumun karma rolü

·       Sağlık ve sosyal yardım alanlarında zaman içinde kapsam genişlemeleri

·       Sosyal hizmetlerin farklı kurumlar ve politika alanları arasında parçalı örgütlenebilmesi

DİKKAT

Sınavda “Türkiye kesin olarak yalnız şu rejimdedir” biçimindeki mutlak ifadelerden kaçınılmalıdır. En güvenli yaklaşım, karma ve aileci özelliklerle birlikte sosyal sigorta/statü temelli yapının vurgulanmasıdır.

17. REFAH REJİMLERİ İLE SOSYAL ÇALIŞMA ARASINDAKİ İLİŞKİ

Sosyal çalışma, refah rejiminin yalnız uygulayıcısı değildir; haklara erişimi kolaylaştıran, hizmetler arasındaki boşlukları görünür kılan, ayrımcılıkla mücadele eden ve politika değişimini savunan bir meslektir. Refah rejimi sosyal çalışmanın görev alanını, kaynaklarını, hizmete erişim şartlarını ve mesleki özerkliğini etkiler.

·       Hangi sorunların bireysel, ailevi veya kamusal sorumluluk olarak görüldüğünü belirler.

·       Hizmetlerin evrensel mi hedefli mi olacağını etkiler.

·       Sosyal çalışmacının kriz müdahalesi, vaka yönetimi, toplum çalışması ve politika savunuculuğu rollerinin ağırlığını değiştirir.

·       Hizmet alanın hak sahibi mi yoksa yardım alan kişi mi görüleceğini etkiler.

·       Kamu, özel sektör ve sivil toplum istihdamının dağılımını şekillendirir.

·       Mesleğin kaynak dağıtma ile güçlendirme/sosyal değişim işlevleri arasındaki dengesini etkiler.

18. REJİMLERE GÖRE SOSYAL ÇALIŞMA UYGULAMASININ FARKLILAŞMASI

Boyut

Liberal

Muhafazakâr-Korporatist

Sosyal Demokrat

Başvuru ölçütü

İhtiyaç testi ve hedef grup

Sigorta/statü ve aile durumu

Geniş hak sahipliği

Uygulama odağı

Kriz, yoksulluk, risk yönetimi

Aile desteği, sosyal sigorta, kurumlar arası yönlendirme

Önleme, erken müdahale, evrensel hizmet

Mesleki risk

Damgalama ve dar kaynaklar

Statü dışındaki grupların boşlukta kalması

Bürokratik standartlaşma

Öne çıkan rol

Vaka yöneticisi, kaynak bağlantısı

Koordinatör, aile ile çalışan, hak yönlendiricisi

Toplum çalışmacısı, önleyici hizmet ve savunuculuk

Hizmet sunucusu

Kamu + özel + gönüllü sektör

Kamu, sigorta kurumları, aile ve sosyal ortaklar

Güçlü kamu/yerel hizmet ağı

Bu tablo ideal tipleri gösterir. Gerçek uygulamada her ülkede rejimler arası karma unsurlar bulunur ve sosyal çalışmanın görevleri kurumdan kuruma değişebilir.

19. YENİ SOSYAL RİSKLER VE REFAH DEVLETİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Sanayi toplumunun klasik riskleri yaşlılık, hastalık, iş kazası ve işsizlik iken; toplumsal ve ekonomik dönüşüm yeni sosyal riskleri öne çıkarmıştır.

·       Tek ebeveynli ailelerde yoksulluk ve bakım riski

·       Kadınların istihdama katılımı ile bakım hizmeti ihtiyacı

·       Uzun süreli işsizlik, güvencesiz ve platform çalışması

·       Beceri eskimesi ve yaşam boyu öğrenme ihtiyacı

·       Nüfusun yaşlanması ve uzun süreli bakım

·       Göç ve toplumsal uyum

·       Dijital dışlanma

·       İklim değişikliği ve afet kaynaklı sosyal riskler

19.1. Aktivasyon ve Sosyal Yatırım

Aktivasyon politikaları, sosyal yardım veya işsizlik desteği alan kişilerin istihdama katılımını artırmaya yönelir. Sosyal yatırım yaklaşımı ise erken çocukluk, eğitim, bakım, beceri ve aktif işgücü politikalarıyla gelecekteki sosyal riskleri azaltmayı amaçlar.

DİKKAT

Aktivasyon destekleyici eğitim ve istihdam hizmetleriyle güçlendirilebilir; ancak yalnız yaptırım ve koşulluluk üzerinden yürütülürse hak kaybı ve dışlanma riski doğurabilir.

20. SINAVDA KARIŞTIRILAN KAVRAMLAR

Kavram 1

Kavram 2

Temel Ayrım

Refah devleti

Refah rejimi

Devletin rolü / Devlet-piyasa-aile-sivil toplum bütünlüğü

Evrensellik

Seçicilik

Genel hak / İhtiyaç-gelir testiyle hedefleme

Primli sistem

Primsiz sistem

Katkı-çalışma geçmişi / Vergi finansmanı ve prim şartı yokluğu

Metalaşmadan arındırma

Aileden bağımsızlaşma

Piyasaya bağımlılığın / Aileye bağımlılığın azalması

Sosyal yardım

Sosyal hizmet

Gelir/ayni destek / Kişisel ve toplumsal hizmet süreci

Pasif politika

Aktif politika

Gelir telafisi / İstihdama dönüş ve kapasite geliştirme

Hak temelli yaklaşım

Hayırseverlik

Hukuki/etik hak ve hesap verebilirlik / Gönüllü iyilik ve bağış

21. HIZLI TEKRAR TABLOLARI VE KONTROL SORULARI

21.1. Bir Bakışta Rejim Kodları

·       Liberal: Piyasa - ihtiyaç testi - seçicilik - asgari destek - düşük metalaşmadan arındırma

·       Muhafazakâr-korporatist: Prim - meslek/statü - sosyal sigorta - aile - ikincillik

·       Sosyal demokrat: Evrensellik - vergi - güçlü kamu hizmeti - yüksek metalaşmadan arındırma - kamusal bakım

·       Güney Avrupa: Ailecilik - parçalı koruma - emeklilik ağırlığı - kayıt dışılık - koruma boşlukları

·       Üretimci: Ekonomik büyüme - insan sermayesi - istihdam - sosyal politikanın kalkınmaya bağlılığı

21.2. Sınavda Çıkabilecek Temel Yargılar

·       Refah rejimleri ideal tiplerdir; ülkeler tüm özellikleri saf biçimde taşımaz.

·       Yüksek sosyal harcama tek başına rejimin niteliğini açıklamaz.

·       Evrensel hizmetler damgalanmayı azaltabilir.

·       İhtiyaç testi kaynakları en yoksul gruplara yöneltebilir; ancak dışlama ve damgalama riski taşır.

·       Primli sistem istihdam dışındaki kişileri koruma dışında bırakabilir.

·       Aileye dayalı bakım kadınların ücretsiz bakım yükünü artırabilir.

·       Sosyal çalışma hem bireysel destek hem yapısal savunuculuk işlevine sahiptir.

21.3. Kısa Kontrol Soruları

1. Refah devleti ile refah rejimi arasındaki temel fark nedir?

Cevap: Refah devleti devletin sosyal rolünü; refah rejimi devlet, piyasa, aile ve sivil toplum arasındaki refah paylaşımını kapsar.

2. Metalaşmadan arındırma neyi ifade eder?

Cevap: Bireyin yaşamını yalnız emek gücünü piyasada satarak sürdürmeye bağımlılığının sosyal haklarla azaltılmasını.

3. Liberal rejimin temel araçları nelerdir?

Cevap: Piyasa, seçici yardımlar, ihtiyaç testi ve asgari kamu desteği.

4. Muhafazakâr-korporatist rejimde haklar neye dayanır?

Cevap: Çalışma statüsü, meslek, prim ve sosyal sigorta üyeliğine.

5. Sosyal demokrat rejimin ayırt edici niteliği nedir?

Cevap: Evrensel ve yüksek standartlı sosyal haklar ile güçlü kamusal hizmetler.

6. Aileden bağımsızlaşma neyi ölçer?

Cevap: Bireyin refah ve bakım için aile ilişkilerine bağımlılığının ne ölçüde azaldığını.

7. Güney Avrupa rejiminde hangi özellikler öne çıkar?

Cevap: Ailecilik, parçalı sosyal koruma, mesleki ayrıcalıklar ve koruma boşlukları.

8. Sosyal çalışmanın rejim içindeki çift yönlü görevi nedir?

Cevap: Mevcut hizmetleri uygulamak ve hizmet boşluklarını/politika sorunlarını dönüştürmek.

9. Titmuss’un kalıntı modeli ne zaman devreye girer?

Cevap: Aile ve piyasa yetersiz kaldığında, son çare olarak.

10. Yeni sosyal risklere iki örnek veriniz.

Cevap: Bakım ihtiyacı, güvencesiz çalışma, tek ebeveynli yoksulluğu, dijital dışlanma veya beceri eskimesi.

KAYNAKÇA VE İÇERİK DOĞRULAMA NOTU

Bu çalışma notu, sınav odaklı ve özgün bir özet olarak hazırlanmıştır. Ana kavramsal çerçeve aşağıdaki temel kaynaklarla karşılaştırılmıştır:

·       Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton University Press.

·       Titmuss, R. M. (1974). Social Policy: An Introduction. Allen & Unwin.

·       Marshall, T. H. (1950). Citizenship and Social Class.

·       Bambra, C. (2007). Going beyond The Three Worlds of Welfare Capitalism: regime theory and public health research.

·       OECD, Social Policy ve Social Expenditure (SOCX) açıklamaları.

·       International Federation of Social Workers (IFSW), Global Definition of Social Work ve etik ilkeler.

·       Ferrera, M. ve Güney Avrupa refah rejimi literatürü; feminist refah rejimi eleştirileri ve aileden bağımsızlaşma çalışmaları.

SON UYARI

Refah rejimleri “ideal tip” sınıflandırmalarıdır. Soru köklerinde “yalnızca”, “her zaman”, “tamamen” ve “kesin olarak” gibi mutlak ifadeler çoğu zaman çeldirici olarak kullanılabilir.