GYSCEPTE

SOSYAL ÇALIŞMACI

SOSYAL HİZMET UYGULAMA SÜREÇLERİ

Ders Notu

Bu notun amacı

Sosyal hizmet uygulamasının başvuru ve ilişki kurmadan değerlendirme, planlama, müdahale, izleme, sonlandırma ve takip aşamalarına kadar bütün sürecini kavramsal ayrımlarla öğretmek; CTE ortamındaki mikro, mezzo ve makro uygulamalara sınav odaklı örnekler sunmaktır.

4 Ağustos 2026

1. Sosyal Hizmet Uygulaması Nedir?

Sosyal hizmet uygulaması; birey, aile, grup, örgüt ve toplumların iyilik hâlini geliştirmek, sorun çözme ve baş etme kapasitelerini güçlendirmek, kaynaklara erişimlerini artırmak ve kişi-çevre etkileşimindeki engelleri azaltmak amacıyla yürütülen planlı, bilimsel, etik ve katılımcı mesleki süreçtir.

Sınavın temel cümlesi

Sosyal hizmet uygulaması doğrusal ve mekanik bir sıra değildir. Aşamalar birbirini izlese de uygulama boyunca geri dönüşler, yeniden değerlendirmeler ve plan değişiklikleri olabilir.

1.1. Uygulamanın Temel Özellikleri

·       Planlıdır: Amaç, hedef, faaliyet, sorumlu ve zaman çerçevesi belirlenir.

·       Katılımcıdır: Hizmet alan karar süreçlerine mümkün olduğunca etkin biçimde katılır.

·       Bütüncüldür: Bireysel, ailevi, toplumsal, ekonomik, kültürel ve kurumsal boyutlar birlikte ele alınır.

·       Güçlü yön odaklıdır: Sorunların yanında kaynaklar, beceriler, dayanıklılık ve destekler belirlenir.

·       Hak temellidir: İnsan onuru, ayrımcılık yasağı, sosyal adalet ve kendi kaderini tayin gözetilir.

·       Kanıta ve mesleki muhakemeye dayanır: Veri, teori, araştırma bilgisi, etik ve hizmet alanın tercihleri birlikte değerlendirilir.

·       Dinamik ve döngüseldir: İzleme sonuçlarına göre değerlendirme ve planlama aşamalarına geri dönülebilir.

1.2. Uygulama Düzeyleri

Düzey

Odak

Örnek

Mikro

Birey ve aile

Hükümlünün tahliye sonrası barınma ve aile uyum planı

Mezzo

Grup ve yakın sosyal sistem

Öfke kontrolü grubu, aile eğitim grubu, kurum içi destek grubu

Makro

Örgüt, kurum, toplum ve politika

Tahliye sonrası hizmet ağının geliştirilmesi, kurum protokolü, sosyal politika savunuculuğu

2. Sosyal Hizmet Uygulama Sürecinin Genel Aşamaları

Aşama

Temel Soru

Ana Ürün

1. Başvuru / İlk temas

Kim, hangi nedenle ve hangi koşulda başvurdu?

Başvuru kaydı ve ilk güvenlik değerlendirmesi

2. Kabul ve ilişki kurma

Rol, sınırlar ve çalışma ilişkisi nasıl kurulacak?

Çalışma ittifakı ve bilgilendirme

3. Ön değerlendirme / Tarama

Acil risk veya öncelikli ihtiyaç var mı?

Öncelik ve yönlendirme kararı

4. Veri toplama ve sosyal inceleme

Sorun, ihtiyaç, kaynak ve çevre koşulları nelerdir?

Doğrulanmış ve çok kaynaklı veri

5. Değerlendirme

Veriler ne anlama geliyor?

Mesleki formülasyon / değerlendirme

6. Planlama ve sözleşme

Neyi, kim, ne zaman ve nasıl değiştirecek?

Amaç, hedef ve müdahale planı

7. Müdahale / Uygulama

Hangi yöntem ve teknikler uygulanacak?

Planlanan faaliyetlerin yürütülmesi

8. İzleme ve yeniden değerlendirme

Süreç ilerliyor mu, risk veya ihtiyaç değişti mi?

Planın sürdürülmesi veya değiştirilmesi

9. Sonuç değerlendirmesi

Hedeflere ne ölçüde ulaşıldı?

Çıktı ve sonuçların karşılaştırılması

10. Sonlandırma ve takip

Hizmet nasıl güvenli biçimde bitecek?

Kapanış, yönlendirme ve takip planı

Sık karıştırılan nokta

“Değerlendirme” yalnız sürecin sonunda yapılmaz. Başlangıç değerlendirmesi, süreç içinde yeniden değerlendirme ve son aşamada sonuç değerlendirmesi vardır.

3. Başvuru, İlk Temas ve Kabul

3.1. Başvuru Yolları

Başvuru biçimi

Açıklama

Örnek

Kendiliğinden başvuru

Kişi kendi talebiyle hizmete gelir.

Tahliye sonrası destek için başvuru

Yönlendirme

Başka kurum veya meslek elemanı yönlendirir.

Sağlık kuruluşunun SHM’ye yönlendirmesi

Zorunlu / yetkili kararına dayalı

Mahkeme, mevzuat veya kurum kararıyla süreç başlar.

Denetimli serbestlik yükümlülüğü

Saha tespiti / bildirim

Risk veya ihtiyaç saha çalışması ve bildirimle belirlenir.

İhmal riski bulunan çocuğun bildirilmesi

3.2. İlk Temasta Yapılacaklar

·       Başvuru nedenini ve hizmet beklentisini anlamak.

·       Acil tehlike, şiddet, intihar, kendine veya başkasına zarar, çocuk ve yetişkin koruma risklerini taramak.

·       Sosyal çalışmacının rolünü, kurumun hizmetini, gizlilik ilkesini ve sınırlarını açıklamak.

·       Gönüllü ve zorunlu yönleri ayırt etmek; hizmet alanı yanıltmamak.

·       İletişim ihtiyacı, dil, engellilik, okuryazarlık ve erişilebilirlik düzenlemelerini belirlemek.

·       Hizmet kapsam dışındaysa uygun ve güvenli yönlendirme yapmak.

CTE örneği

Ceza infaz kurumunda ilk görüşmede sosyal çalışmacı; görüşmenin destek, değerlendirme veya raporlama amacını, bilgilerin kimlerle ve hangi sınırlar içinde paylaşılabileceğini açıklar. Kurum güvenliği gerekçesi rol açıklığını ortadan kaldırmaz.

4. Mesleki İlişki Kurma ve Katılım

Mesleki ilişki, uygulamanın bütün aşamalarını taşıyan çalışma ittifakıdır. Empati, saygı, açıklık, güvenilirlik, kültürel duyarlılık ve mesleki sınırlar ilişki kurmanın temelidir.

İlke

Doğru uygulama

Yanlış uygulama

Empati

Kişinin duygu ve anlam dünyasını anlamaya çalışma

Acıma veya kişisel özdeşleşme

Açıklık

Rol, amaç, kayıt ve gizlilik sınırlarını açıklama

Kurumsal yetkiyi gizleme

Katılım

Amaç ve planı hizmet alanla birlikte oluşturma

Planı tek taraflı dayatma

Sınır

İlişkiyi mesleki amaçla sınırlı tutma

Bağımlılık, kişisel çıkar veya ikili ilişki oluşturma

Kültürel duyarlılık

Farklılıkları anlamlandırıp insan haklarını koruma

Kalıp yargıyla değerlendirme

4.1. Direnç Yerine Kararsızlık ve Uyuşmazlığı Anlamak

Hizmet alanın görüşmeye katılmaması, hedefe itiraz etmesi veya değişime hazır olmaması doğrudan “iş birliği yapmıyor” etiketiyle açıklanmamalıdır. Zorunlu hizmet, güvensizlik, önceki olumsuz deneyimler, kültürel fark, gerçekçi olmayan plan ve değişimin maliyeti değerlendirilmelidir.

5. Ön Değerlendirme, Tarama ve Önceliklendirme

Kavram

Amaç

Kapsam

Tarama (screening)

Belirli risk veya ihtiyacın bulunma olasılığını hızlıca belirlemek

Kısa, odaklı, karar destekleyici

Ön değerlendirme

Başvurunun aciliyetini ve hizmet uygunluğunu belirlemek

Risk, temel ihtiyaç, kurum yetkisi

Kapsamlı değerlendirme

Sorunların, güçlü yönlerin ve çevresel etkenlerin anlamını kurmak

Çok boyutlu, çok kaynaklı, derinlemesine

Sınav ayrımı

Tarama tanı koymaz ve kapsamlı değerlendirme yerine geçmez. Tarama sonucu risk olasılığını gösterir; gerektiğinde ayrıntılı değerlendirmeye yönlendirir.

5.1. Acil Risklerde Öncelik

1.        Can güvenliği ve acil tıbbi ihtiyaç değerlendirilir.

2.        Çocuk, kadın, yaşlı, engelli veya bağımlı yetişkin için koruma yükümlülükleri incelenir.

3.        Gerekli acil kurumlarla iletişim ve güvenlik planı oluşturulur.

4.        Paylaşım, yalnız koruma amacı için gerekli bilgiyle sınırlandırılır.

5.        Alınan karar, gerekçe ve yönlendirmeler kayıt altına alınır.

6. Veri Toplama ve Sosyal İnceleme

Veri toplama, bilgi elde etme işlemidir; değerlendirme ise toplanan bilgilerin anlamlandırılmasıdır. Sosyal inceleme yalnız kişinin anlatımını kaydetmek değil, bilgileri farklı kaynaklardan doğrulamak ve kişi-çevre ilişkisi içinde yorumlamaktır.

6.1. Veri Kaynakları

Kaynak

Örnek

Dikkat

Hizmet alan

Görüşme, öz bildirim, hedef ve tercih

Katılımın ana kaynağıdır; tek kaynak olmak zorunda değildir.

Aile ve yakın çevre

Aile ilişkileri, bakım ve destek ağı

Onam, gizlilik ve güvenlik sınırları gözetilir.

Gözlem

Davranış, etkileşim, yaşam koşulu

Yorum ile gözlenebilir olgu ayrılır.

Kayıt ve belgeler

Sağlık, eğitim, adli, sosyal hizmet kayıtları

Yetki, amaçla sınırlılık ve güncellik kontrol edilir.

Diğer meslek ve kurumlar

Öğretmen, psikolog, sağlık personeli, infaz personeli

Yalnız ilgili ve gerekli bilgi paylaşılır.

Ölçek ve araçlar

Risk, ihtiyaç, işlevsellik veya sonuç ölçümleri

Araç tek başına mesleki değerlendirme değildir.

6.2. Değerlendirilecek Boyutlar

·       Başvuru sorunu, gelişim seyri ve mevcut tetikleyiciler.

·       Bireysel işlevsellik, sağlık, ruh sağlığı, bağımlılık ve günlük yaşam becerileri.

·       Aile sistemi, bakım rolleri, çatışma, iletişim ve kuşaklar arası örüntüler.

·       Eğitim, istihdam, gelir, barınma, hukuki durum ve sosyal güvence.

·       Sosyal destek ağı, toplumsal katılım ve izolasyon.

·       Kültürel kimlik, değerler, inançlar ve ayrımcılık deneyimleri.

·       Riskler, koruyucu etkenler, güçlü yönler ve baş etme biçimleri.

·       Kurumlar ve hizmet sistemleriyle ilişki; hizmete erişim engelleri.

6.3. Sosyal İnceleme Raporunun Temel Yapısı

Bölüm

İçerik

Kimlik ve başvuru bilgileri

Yalnız gerekli tanımlayıcı bilgiler ve başvuru nedeni

Bilgi kaynakları ve yöntem

Kimlerle görüşüldü, hangi kayıt ve gözlem kullanıldı?

Mevcut durum ve geçmiş

Sorunun gelişimi, aile, sağlık, eğitim, iş, barınma ve adli koşullar

Güçlü yönler ve kaynaklar

Beceri, motivasyon, destek ağı, hizmet ve toplumsal kaynaklar

Risk ve koruyucu etkenler

Tehlike, kırılganlık, güvenlik ve dayanıklılık unsurları

Mesleki değerlendirme

Verilerin anlamı, ilişkiler, hipotezler ve öncelikli ihtiyaçlar

Öneri ve plan

Amaç, hizmet modeli, yönlendirme ve izleme önerileri

Raporlama kuralı

Olgu, hizmet alanın beyanı ve sosyal çalışmacının mesleki yorumu birbirinden ayrılmalıdır. “Tembel, kötü, manipülatif” gibi etiketleyici ifadeler yerine gözlenebilir davranış, bağlam ve mesleki gerekçe yazılır.

7. Mesleki Değerlendirme (Assessment)

Değerlendirme; verilerin sınıflandırılması, ilişkilerin kurulması, sorunların ve güçlü yönlerin açıklanması, risklerin belirlenmesi ve değişim için önceliklerin ortaya konulmasıdır. Değerlendirme, değişmez bir tanı değil; yeni bilgilerle güncellenen mesleki bir formülasyondur.

7.1. Değerlendirmenin Bileşenleri

Bileşen

Sorulan soru

Sorun ve ihtiyaç

Ne oluyor ve hangi ihtiyaç karşılanmıyor?

Neden ve sürdürücü etkenler

Sorunu başlatan ve devam ettiren etkenler neler?

Güçlü yön ve kaynaklar

Değişimi destekleyecek beceri, ilişki ve kaynaklar neler?

Risk ve güvenlik

Yakın veya uzun dönem zarar olasılığı nedir?

Çevresel etkenler

Kurum, yoksulluk, ayrımcılık, konut ve hizmet sistemi nasıl etkiliyor?

Motivasyon ve hazır oluş

Kişi hangi değişime ne ölçüde hazır?

Öncelik

İlk olarak ne ele alınmalı?

7.2. Güçlü Yön Odaklı Değerlendirme

Güçlü yön yaklaşımı sorunu inkâr etmez. Risk ve ihtiyaçların yanında geçmiş başarılar, dayanıklılık, beceriler, ilişkiler, kültürel kaynaklar, umutlar ve kişinin kendi çözüm fikirleri araştırılır.

7.3. Ekolojik / Kişi-Çevre Değerlendirmesi

Sorun yalnız bireyin özelliği olarak değil, kişi ile aile, kurum, toplum ve politika sistemleri arasındaki karşılıklı etkileşimin sonucu olarak ele alınır. Müdahale hem kişiye hem çevresel engellere yönelebilir.

8. Planlama, Amaç-Hedef Belirleme ve Sözleşme

Planlama, değerlendirme sonuçlarının değişim için somut bir yol haritasına dönüştürülmesidir. Plan hizmet alanla birlikte hazırlanır; gerçekçi, ölçülebilir, zamanlı ve kaynaklarla uyumlu olmalıdır.

8.1. Amaç, Hedef ve Faaliyet Ayrımı

Kavram

Özellik

Örnek

Amaç

Genel ve ulaşılmak istenen değişim yönü

Tahliye sonrası toplumsal uyumun güçlendirilmesi

Hedef

Somut, gözlenebilir ve ölçülebilir ara sonuç

Üç ay içinde düzenli barınma seçeneğinin sağlanması

Faaliyet / müdahale

Hedefe ulaşmak için yapılacak işlem

Belediye ve barınma kuruluşlarıyla yönlendirme ve vaka toplantısı

Gösterge

Hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını gösteren ölçüt

Kalıcı barınmaya yerleşme ve üç aylık devamlılık

SMART hedef

Özgül (Specific), ölçülebilir (Measurable), ulaşılabilir (Achievable), ilgili/gerçekçi (Relevant), zamanlı (Time-bound). Hedef sosyal çalışmacının faaliyeti değil, beklenen değişimi anlatmalıdır.

8.2. Önceliklendirme

6.        Acil güvenlik ve temel yaşam ihtiyaçları.

7.        Hizmet alanın öncelikleri ve değişime hazır olduğu alanlar.

8.        Diğer sorunları etkileyen temel veya sürdürücü etkenler.

9.        Kaynakların erişilebilirliği ve müdahalenin uygulanabilirliği.

10.   Kısa vadeli başarı sağlayarak motivasyonu destekleyecek hedefler.

8.3. Mesleki Sözleşme

Sözleşme yazılı veya sözlü olabilir; tarafların rolleri, amaçlar, görüşme sıklığı, yapılacak işler, bilgi paylaşımı, değerlendirme ve sonlandırma koşulları açıklaştırılır. Zorunlu hizmetlerde gönüllü olmayan unsurlar ayrıca belirtilir.

9. Müdahale / Uygulama Aşaması

Müdahale, planlanan amaç ve hedeflere ulaşmak için seçilen yöntem ve tekniklerin uygulanmasıdır. Müdahale, değerlendirmede belirlenen neden, ihtiyaç, kaynak ve değişim düzeyine uygun olmalıdır.

Müdahale düzeyi

Başlıca uygulamalar

Mikro

Danışmanlık, kriz müdahalesi, motivasyonel çalışma, beceri geliştirme, vaka yönetimi, kaynak bağlantısı

Mezzo

Aile görüşmesi, grup çalışması, destek ve eğitim grupları, kurumlar arası vaka toplantısı

Makro

Toplum örgütlenmesi, program geliştirme, sosyal planlama, politika savunuculuğu, kurum değişimi

9.1. Vaka Yönetimi

Vaka yönetimi; çoklu ve karmaşık ihtiyaçları olan kişilerin değerlendirme, planlama, hizmetlere bağlantı, koordinasyon, izleme ve savunuculuk süreçlerinin bütünleştirilmesidir. Yalnız kurum adresi vermek vaka yönetimi değildir.

9.2. Yönlendirme ve Kaynak Bağlantısı

·       Yönlendirilecek hizmetin uygunluğu ve güncelliği doğrulanır.

·       Hizmet alanın onamı ve tercihleri alınır; istisnalar açıklanır.

·       Yeni kuruma yalnız gerekli bilgiler aktarılır.

·       Başvurunun gerçekleşip gerçekleşmediği izlenir.

·       Yönlendirme başarısızsa engeller değerlendirilerek alternatif geliştirilir.

9.3. Savunuculuk

Bireysel savunuculuk kişinin hizmet ve haklara erişimini; sistem savunuculuğu ise ayrımcı, dışlayıcı veya etkisiz politika ve uygulamaların değiştirilmesini hedefler. Savunuculuk hizmet alanın yerine sürekli karar vermek değil, onun sesini ve kapasitesini güçlendirmektir.

10. İzleme ve Yeniden Değerlendirme

İzleme, müdahalenin planlandığı gibi uygulanıp uygulanmadığını ve ara hedeflerdeki ilerlemeyi düzenli olarak takip etmektir. İzleme bulguları planın sürdürülmesine, değiştirilmesine veya yeni değerlendirme yapılmasına yol açabilir.

İzleme alanı

Örnek soru

Uygulama sadakati

Planlanan görüşme ve yönlendirmeler yapıldı mı?

Katılım

Hizmet alan sürece hangi düzeyde katılıyor?

Ara sonuç

Kısa vadeli hedeflerde ilerleme var mı?

Risk

Yeni risk ortaya çıktı mı veya mevcut risk değişti mi?

Engel

Hizmete erişimi veya değişimi engelleyen ne var?

İstenmeyen etki

Müdahale yeni bir zarar veya yük oluşturdu mu?

İzleme–değerlendirme ayrımı

İzleme düzenli ve süreç odaklı veri sağlar. Değerlendirme bu verilerin anlamını ve müdahalenin etkililiğini yorumlar.

11. Sonuçların Değerlendirilmesi

11.1. Çıktı, Sonuç ve Etki

Kavram

Açıklama

Örnek

Girdi

Kullanılan kaynak

Personel zamanı, bütçe, eğitim materyali

Faaliyet

Yapılan işlem

Sekiz oturumluk grup çalışması

Çıktı

Doğrudan üretilen hizmet

Gruba katılan kişi ve tamamlanan oturum sayısı

Sonuç

Katılımcıdaki kısa/orta vadeli değişim

Öfke yönetimi becerisinde artış

Etki

Uzun dönem ve geniş değişim

Şiddet davranışında ve yeniden suçta azalma

11.2. Süreç ve Sonuç Değerlendirmesi

Tür

Odak

Süreç değerlendirmesi

Müdahale nasıl uygulandı, kimlere ulaştı, hangi engeller yaşandı?

Sonuç değerlendirmesi

Belirlenen hedef ve göstergelerde ne kadar değişim oldu?

Etki değerlendirmesi

Uzun vadeli değişimin müdahaleye ne ölçüde bağlanabileceği

Hizmet alan değerlendirmesi

Kişinin deneyimi, memnuniyeti, anlamlı bulduğu değişimler

Değerlendirme yalnız başarıyı kanıtlama faaliyeti değildir. Etkisiz veya zarar verici uygulamayı belirleyip planı geliştirmek de değerlendirme görevidir.

12. Sonlandırma ve İzleme Sonrası Takip

12.1. Sonlandırma Nedenleri

·       Amaç ve hedeflere yeterli ölçüde ulaşılması.

·       Hizmetin artık gerekli veya yararlı olmaması.

·       Hizmet alanın bilgilendirilmiş kararıyla hizmetten ayrılması.

·       Başka bir hizmetin daha uygun hâle gelmesi ve yönlendirme yapılması.

·       Kurum veya personel değişikliği nedeniyle devrin gerekmesi.

·       Hizmetin güvenli ve etik biçimde sürdürülememesi; alternatiflerin planlanması.

12.2. Sonlandırma Aşamaları

11.   Sonlandırma önceden gündeme getirilir; ani terk edilme duygusu önlenir.

12.   Başlangıç amaçları, ilerleme, kazanımlar ve devam eden ihtiyaçlar gözden geçirilir.

13.   Hizmet alanın duyguları ve sonlandırmanın anlamı ele alınır.

14.   Kazanımların sürdürülmesi ve olası güçlükler için plan yapılır.

15.   Gerekiyorsa başka hizmete devir veya yönlendirme gerçekleştirilir.

16.   Sonlandırma gerekçesi, sonuçlar ve takip planı kaydedilir.

12.3. Takip (Follow-up)

Takip; sonlandırma sonrasında kazanımların sürüp sürmediğini, yeni risk veya ihtiyaç oluşup oluşmadığını ve yönlendirmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek için planlanan temastır. Her vakada aynı yoğunlukta gerekli değildir; risk ve hizmet modeline göre düzenlenir.

Etik uyarı

Devam eden ciddi ihtiyaç veya risk bulunan hizmet alanın, uygun alternatif oluşturulmadan ani biçimde bırakılması “terk etme” riski doğurur.

13. Kayıt Tutma ve Belgelendirme

Kayıt ilkesi

Açıklama

Doğruluk

Gerçeğe uygun, çarpıtılmamış ve kanıtlanabilir bilgi

Zamanlılık

Görüşme ve karar sonrasında makul sürede kayıt

İlgililik

Hizmet amacı için gerekli bilgi

Nesnellik

Olgu, beyan ve mesleki yorumun ayrılması

Gizlilik

Yetkili erişim, güvenli saklama ve ölçülü paylaşım

Süreklilik

Başka meslek elemanının hizmeti anlayıp sürdürebileceği açıklık

Hesap verebilirlik

Karar, risk, yönlendirme ve plan değişikliklerinin gerekçesi

13.1. Kayıtta Bulunabilecek Temel Unsurlar

·       Görüşmenin tarihi, amacı, katılan kişiler ve yöntemi.

·       Hizmet alanın beyanı ve gözlenebilir olgular.

·       Risk ve güvenlik değerlendirmesi.

·       Mesleki değerlendirme ve gerekçe.

·       Belirlenen amaç, hedef ve faaliyetler.

·       Yönlendirme, kurum iletişimi ve alınan sonuç.

·       İlerleme, plan değişikliği, sonlandırma ve takip bilgisi.

14. Kurumlar Arası ve Disiplinler Arası Çalışma

Karmaşık sosyal sorunlar tek bir kurum veya mesleğin yetkisiyle çözülemez. Etkili iş birliği; açık rol paylaşımı, ortak hedef, gerekli bilgi paylaşımı, düzenli iletişim ve hizmet alanın katılımını gerektirir.

Sorun

Doğru yaklaşım

Görev tekrarı

Ortak plan ve sorumlu belirleme

Hizmet boşluğu

Eksik hizmeti ve yönlendirme sorumluluğunu netleştirme

Bilgi karmaşası

Güncel, ilgili ve doğrulanmış bilgiyi paylaşma

Yetki çatışması

Mevzuat ve görev tanımlarına göre rol açıklığı

Hizmet alanın dışlanması

Vaka toplantısı ve plana hizmet alanın görüşünü yansıtma

Sınav cümlesi

Kurumlar arası koordinasyon, gizliliği ortadan kaldırmaz. Bilgi paylaşımı amaçla sınırlı, gerekli, yetkili ve güvenli olmalıdır.

15. CTE Ortamında Sosyal Hizmet Uygulama Süreci

Aşama

CTE örneği

İlk temas

Kuruma kabul, talep, bildirim veya yönlendirme üzerine rol ve gizlilik sınırlarının açıklanması

Tarama

İntihar, kendine zarar, şiddet, bağımlılık, mağduriyet ve acil aile risklerinin belirlenmesi

Sosyal inceleme

Aile, eğitim, iş, suç geçmişi, kurum uyumu, sağlık, destek ağı ve tahliye koşullarının değerlendirilmesi

Planlama

Bireysel görüşme, grup programı, aile çalışması, eğitim, sağlık ve tahliye planının oluşturulması

Müdahale

Psiko-sosyal görüşme, motivasyon, kriz müdahalesi, grup çalışması, yönlendirme ve vaka koordinasyonu

İzleme

Program katılımı, risk değişimi, davranış ve sosyal destek gelişiminin takip edilmesi

Sonuç değerlendirmesi

Belirlenen amaçlara ulaşma, program kazanımı ve devam eden ihtiyaçların incelenmesi

Sonlandırma / tahliye

Kimlik, barınma, aile, sağlık, bağımlılık, eğitim ve istihdam bağlantılarının planlanması

15.1. CTE’de Sık Etik ve Uygulama Gerilimleri

·       Destek rolü ile değerlendirme ve raporlama rolünün birlikte bulunması.

·       Gizlilik ile kurum ve kişi güvenliği arasındaki denge.

·       Gönüllü olmayan hizmetlerde katılım ve motivasyon.

·       Hükümlü veya tutuklunun suç türüne dayalı damgalanması.

·       Kurum düzeni ile bireysel ihtiyaç ve hakların dengelenmesi.

·       Tahliye sonrası hizmetlerde kurumlar arası kopukluk.

16. Sık Karıştırılan Kavramlar

Kavram 1

Kavram 2

Temel ayrım

Veri toplama

Değerlendirme

Veri toplama bilgi edinir; değerlendirme bilgiyi anlamlandırır.

Tarama

Kapsamlı değerlendirme

Tarama hızlı risk olasılığı; kapsamlı değerlendirme çok boyutlu anlam kurar.

Sorun

İhtiyaç

Sorun olumsuz durum; ihtiyaç değişim veya destek gereksinimidir.

Amaç

Hedef

Amaç genel yön; hedef somut ve ölçülebilir sonuçtur.

Hedef

Faaliyet

Hedef beklenen değişim; faaliyet yapılacak iştir.

Yönlendirme

Vaka yönetimi

Yönlendirme bağlantı; vaka yönetimi planlama, koordinasyon ve izlemedir.

İzleme

Değerlendirme

İzleme düzenli veri; değerlendirme anlam ve etkililik yorumudur.

Çıktı

Sonuç

Çıktı yapılan hizmet; sonuç hizmet alan veya sistemdeki değişimdir.

Sonlandırma

Terk etme

Sonlandırma planlı ve güvenli; terk etme ihtiyaç sürerken ani kesintidir.

Takip

Yeni müdahale

Takip kazanımların durumunu kontrol eder; gerekirse yeni müdahale başlatılır.

17. MEB–ÖSYM–ANKÜSEM Tarzı Sınav İpuçları

·       “İlk yapılması gereken” sorularında önce güvenlik ve acil risk, sonra kapsamlı çalışma düşünülür.

·       “Verilerin anlamlandırılması” deniyorsa değerlendirme; “bilgilerin elde edilmesi” deniyorsa veri toplama aşamasıdır.

·       Amaç genel, hedef ölçülebilir, faaliyet ise hedef için yapılan işlemdir.

·       Hizmet alanın sürece katılımı yalnız onay almak değil, amaç ve plan üzerinde söz sahibi olmasıdır.

·       Güçlü yön yaklaşımı riski görmezden gelmez; risk ile kaynakları birlikte değerlendirir.

·       Yönlendirme yapıldıktan sonra sonucun izlenmesi gerekir; yalnız adres vermek yeterli değildir.

·       Sonuç değerlendirmesi müdahale sonunda yapılsa da değerlendirme mekanizması planlama aşamasında kurulmalıdır.

·       Sonlandırma, uygulamanın doğal bir aşamasıdır; başarısızlık anlamına gelmez.

·       CTE’de güvenlik önemli olmakla birlikte insan onuru, rol açıklığı, ölçülülük ve ayrımcılık yasağı korunur.

18. Hızlı Tekrar – 40 Kritik Bilgi

·       1. Uygulama süreci planlı, katılımcı, etik ve döngüseldir.

·       2. Mikro birey/aile; mezzo grup; makro örgüt/toplum/politika düzeyidir.

·       3. İlk temasın ilk önceliği acil risk ve güvenliktir.

·       4. Başvuru kendiliğinden, yönlendirmeyle, zorunlu kararla veya saha tespitiyle başlayabilir.

·       5. Rol, amaç ve gizlilik sınırları başlangıçta açıklanır.

·       6. Tarama, risk olasılığını hızlı belirler; tanı veya kapsamlı değerlendirme değildir.

·       7. Veri toplama ile değerlendirme aynı işlem değildir.

·       8. Sosyal inceleme birden fazla veri kaynağını kullanır.

·       9. Olgu, beyan ve mesleki yorum kayıtta ayrılır.

·       10. Değerlendirme yeni bilgilerle değişebilen mesleki formülasyondur.

·       11. Sorunların yanında güçlü yön ve kaynaklar belirlenir.

·       12. Kişi-çevre yaklaşımı birey ve çevresel sistemleri birlikte inceler.

·       13. Planlama değerlendirme bulgularından doğar.

·       14. Amaç genel değişim yönüdür.

·       15. Hedef somut, ölçülebilir ve zamanlıdır.

·       16. Faaliyet hedefe ulaşmak için yapılan işlemdir.

·       17. Gösterge hedefin gerçekleşmesini ölçer.

·       18. Plan hizmet alanla birlikte oluşturulur.

·       19. Zorunlu hizmette gönüllü olmayan unsurlar gizlenmez.

·       20. Müdahale, ihtiyaç ve değişim düzeyine uygun seçilir.

·       21. Vaka yönetimi değerlendirme, planlama, bağlantı, koordinasyon ve izlemeyi kapsar.

·       22. Yönlendirme sonrasında erişimin gerçekleşip gerçekleşmediği izlenir.

·       23. Savunuculuk kişinin sesini ve haklara erişimini güçlendirir.

·       24. İzleme süreç boyunca düzenli yapılır.

·       25. Yeni risk veya bilgi planın değiştirilmesini gerektirebilir.

·       26. Değerlendirme başlangıçta, süreçte ve sonda bulunur.

·       27. Çıktı sunulan hizmet; sonuç ortaya çıkan değişimdir.

·       28. Süreç değerlendirmesi uygulamanın nasıl yürüdüğünü inceler.

·       29. Sonuç değerlendirmesi hedeflere ulaşmayı inceler.

·       30. Etki uzun dönem ve geniş değişimdir.

·       31. Sonlandırma önceden ve planlı biçimde ele alınır.

·       32. Sonlandırmada kazanımlar ve devam eden ihtiyaçlar gözden geçirilir.

·       33. Gerekirse devir veya yönlendirme yapılır.

·       34. Takip kazanımların sürdürülmesini ve yeni ihtiyaçları inceler.

·       35. Kayıt doğru, zamanlı, ilgili, nesnel ve gizli olmalıdır.

·       36. Kurumlar arası iş birliği gizliliği kaldırmaz.

·       37. CTE’de destek ve raporlama rolleri açıklaştırılır.

·       38. Tahliye planı barınma, sağlık, aile, eğitim ve istihdamı kapsayabilir.

·       39. Hizmet alanı etiketleyen dil yerine gözlenebilir davranış yazılır.

·       40. Etkisiz müdahale sürdürülmez; bulgulara göre değiştirilir veya sonlandırılır.

19. Konu Sonu Mini Kontrol

Soru

Cevap

Verilerin toplanıp ilişkilerinin ve anlamının kurulması hangi aşamadır?

Mesleki değerlendirme

“Altı ay içinde düzenli işe yerleşme” amaç mı hedeftir?

Ölçülebilir ve zamanlı olduğu için hedeftir.

Başka kuruma adres vermek tek başına vaka yönetimi midir?

Hayır; koordinasyon ve izleme de gerekir.

İzleme ile değerlendirme aynı mıdır?

Hayır; izleme veri toplar, değerlendirme verinin anlamını yorumlar.

Sonlandırma yalnız hedefler tamamen gerçekleştiğinde mi yapılır?

Hayır; başka hizmetin uygunluğu, kişinin ayrılması veya kurum değişikliği gibi nedenler de olabilir.

Kurumlar arası toplantıda bütün dosya paylaşılabilir mi?

Hayır; yalnız gerekli ve ilgili bilgi paylaşılır.

CTE’de ilk görüşmede gizlilik sınırları açıklanmalı mıdır?

Evet; destek ve raporlama amaçlarıyla birlikte açıklanmalıdır.

20. Kaynak ve Güncellik Notu

Bu ders notu, sosyal hizmet uygulamasında uluslararası kabul gören “ilişki kurma–değerlendirme–müdahale–değerlendirme” yetkinlikleri ile mesleki etik ve uygulama standartları esas alınarak hazırlanmıştır. Aşamaların adlandırılması kaynaklara göre küçük farklılık gösterebilir; bu notta sınavlarda kullanılan ortak kavramsal çerçeve tercih edilmiştir.

Kaynak

Notta kullanılan kapsam

Council on Social Work Education (CSWE) – 2022 EPAS yetkinlikleri

Birey, aile, grup, örgüt ve toplumlarla ilişki kurma, değerlendirme, müdahale ve uygulamayı değerlendirme

National Association of Social Workers (NASW) etik ve uygulama standartları

Değerlendirme, bakım planlama, müdahale, kayıt, yönlendirme, sonlandırma ve hizmet sürekliliği

International Federation of Social Workers (IFSW) etik ilkeleri

İnsan onuru, katılım, kendi kaderini tayin, gizlilik, bütüncül yaklaşım ve hesap verebilirlik

Sınav açısından temel alınması gereken ana fikir: Uygulama süreci hizmet alanla birlikte yürütülen, risk ve güçlü yönleri bir arada değerlendiren, ölçülebilir hedeflere dayalı ve sonuçları sürekli izlenen döngüsel bir değişim sürecidir.