GYSCEPTE

SOSYAL ÇALIŞMACI

SOSYAL HİZMET MEVZUATI

Konu Anlatımı, Karşılaştırma Tabloları ve Hap Bilgiler

Daha Fazla Bilgi, Belge ve soru için GYSCepte Platformumuza üyelik oluşturabilirsiniz.

1. SINAV STRATEJİSİ VE MEVZUAT HARİTASI

SINAVDA NE SORULUR? Kanun numarası ve adı; amaç-kapsam; temel tanımlar; tedbir türleri; hangi kurumun hangi görevi yaptığı; benzer kavramlar arasındaki farklar; başvuru ve uygulama mantığı.

Mevzuat

Ana Alan

Sınavda Öncelik

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Sosyal devlet ve temel haklar

Sosyal devlet, eşitlik, aile, çocuk, çalışma, sosyal güvenlik

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu

Sosyal hizmet sisteminin temel kanunu

Amaç, kapsam, sosyal hizmet tanımı, genel esaslar, korunma ve bakım

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu

Korunma ihtiyacı ve suça sürüklenen çocuk

Temel ilkeler ve koruyucu-destekleyici tedbirler

6284 sayılı Kanun

Şiddetin önlenmesi ve korunma

Kapsam, koruyucu/önleyici tedbir ayrımı, ŞÖNİM

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun

Eşit katılım ve erişilebilirlik

Ayrımcılık, makul düzenleme, erişilebilirlik, bağımsız yaşam

3294 sayılı Kanun

Sosyal yardımlaşma ve dayanışma

Amaç, hedef kitle, Fon ve SYDV yapısı

2022 sayılı Kanun

Muhtaç yaşlı ve engelli aylıkları

Hak sahipliği mantığı ve sosyal yardım niteliği

5402 sayılı Kanun

Denetimli serbestlik ve koruma kurulları

Toplum içinde infaz, yardım ve yeniden katılım

ÖNEMLİ AYRIM: “Sosyal hizmet mevzuatı” yalnız 2828 sayılı Kanundan ibaret değildir. Çocuk, kadın, engelli, yaşlı, sosyal yardım ve adalet alanındaki özel kanunlar birlikte değerlendirilir.

2. ANAYASAL DAYANAKLAR

·       Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına saygılı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.

·       Kanun önünde eşitlik ilkesi, sosyal hizmetlerin ayrımcılık yapılmadan sunulmasının anayasal temelidir.

·       Devlet; ailenin huzur ve refahı ile özellikle anne ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri alır.

·       Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir; devlet bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.

·       Devlet; harp ve vazife şehitlerinin yakınlarını, gazileri, engellileri, yaşlıları ve korunmaya muhtaç çocukları koruyucu tedbirler alır.

SINAV İPUCU: Anayasal sosyal haklar devlete yalnız “karışmama” değil; koruma, düzenleme, hizmet sunma ve teşkilat kurma yönünde pozitif yükümlülükler yükler.

3. 2828 SAYILI SOSYAL HİZMETLER KANUNU

3.1. Amaç ve Kapsam

·       Amaç; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlerin esaslarını düzenlemektir.

·       Kapsam; sosyal hizmetlerle ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını, gerçek kişileri, özel hukuk tüzel kişilerini, personeli ve hizmetten yararlanan ya da yararlanacak durumda olanları içerir.

HAP BİLGİ: 2828 sayılı Kanunun kapsamı yalnız kamu kuruluşlarıyla sınırlı değildir; gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri de kapsamdadır.

3.2. Sosyal Hizmet Tanımı

KANUNİ MANTIK: Sosyal hizmetler; maddi, manevi ve sosyal yoksunlukların giderilmesi, ihtiyaçların karşılanması, sosyal sorunların önlenmesi ve çözümlenmesi ile yaşam standartlarının yükseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlı hizmetler bütünüdür.

Unsur

Anlamı

Neden

Kişinin kendi bünyesi/çevresi veya kontrolü dışında oluşan yoksunluklar

İçerik

Maddi, manevi ve sosyal ihtiyaçlar

Amaç 1

Sosyal sorunları önlemek ve çözmek

Amaç 2

İhtiyaçları karşılamak ve yaşam standardını yükseltmek

Nitelik

Sistemli ve programlı hizmetler bütünü

3.3. Genel Esaslar

·       İnsan onuru, hak ve özgürlüklere saygı esas alınır.

·       Aile bütünlüğünün korunması ve kişinin kendi çevresi içinde desteklenmesi önceliklidir.

·       Koruyucu ve önleyici hizmetlere ağırlık verilir; ihtiyaç hâlinde bakım ve rehabilitasyon hizmetleri sağlanır.

·       Hizmetler ihtiyaca göre planlanır; kurumlar arası iş birliği ve koordinasyon gözetilir.

·       Özel sosyal hizmet kuruluşları izin, standart ve denetime tabidir.

3.4. Çocuklara İlişkin Temel Düzenlemeler

·       Korunma ihtiyacı bulunan çocukların tespiti ve sosyal incelemesi yapılır.

·       Çocuğun güvenliği ve üstün yararı doğrultusunda koruyucu hizmet modeli belirlenir.

·       Aile yanında destek, koruyucu aile ve kuruluş bakımı gibi modeller arasında çocuğun ihtiyacına uygun seçim yapılır.

·       Korunma kararı ve hizmetin devamı, çocuğun gelişimi ve eğitim durumu gözetilerek değerlendirilir.

KARIŞTIRMA: 2828 sayılı Kanun sosyal hizmet sisteminin genel çerçevesini; 5395 sayılı Kanun ise korunma ihtiyacı olan ve suça sürüklenen çocuklara ilişkin usul, tedbir ve çocuk adalet sistemi çerçevesini düzenler.

3.5. Özel Önem Taşıyan Konular

Konu

Sınav Odaklı Açıklama

Koruyucu aile

Çocuğun devlet denetiminde uygun bir aile yanında bakımı; evlat edinmeden farklıdır.

Kuruluş bakımı

Aile yanında bakımın mümkün veya güvenli olmadığı hâllerde uygulanır.

Özel kuruluşlar

Açılış izni, personel, fiziksel şart, hizmet standardı ve denetim kurallarına tabidir.

Bakım sonrası destek

Kuruluş bakımından ayrılanların eğitim, istihdam, barınma ve toplumsal yaşama geçişinin desteklenmesidir.

4. 5395 SAYILI ÇOCUK KORUMA KANUNU

4.1. Amaç, Kapsam ve Tanımlar

·       Amaç; korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunması, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasıdır.

·       Çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir.

·       Korunma ihtiyacı olan çocuk ile suça sürüklenen çocuk birbirinden farklı hukuki kavramlardır.

Kavram

Özet

Korunma ihtiyacı olan çocuk

Bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal veya duygusal gelişimi ve kişisel güvenliği tehlikede olan; ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuk

Suça sürüklenen çocuk

Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma/kovuşturma yapılan veya güvenlik tedbirine karar verilen çocuk

4.2. Temel İlkeler

·       Çocuğun üstün yararı esas alınır.

·       Çocuk ve ailesi bilgilendirilir; çocuğun görüşü yaş ve olgunluğuna göre alınır.

·       Ayrımcılık yapılmaz; insan onuruna saygılı davranılır.

·       Özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler son çare olarak uygulanır ve mümkün olan en kısa süreyle sınırlı tutulur.

·       Çocuğun aile yanında korunması ve desteklenmesine öncelik verilir.

4.3. Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Tedbir

İçerik / Sorumlu Alan

Danışmanlık

Çocuk ve bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme, eğitim ve gelişim konusunda rehberlik

Eğitim

Çocuğun eğitim kurumuna devamı; meslek veya sanat edinmesi; iş-meslek kursu

Bakım

Bakımından sorumlu kişinin görevini yerine getirememesi hâlinde resmî/özel bakım veya koruyucu aile hizmeti

Sağlık

Geçici veya sürekli tıbbi bakım, rehabilitasyon; bağımlılık tedavisi

Barınma

Barınma yeri olmayan çocuklu kişilere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma

KODLAMA: DANIŞMANLIK – EĞİTİM – BAKIM – SAĞLIK – BARINMA

SINAV TUZAĞI: Tedbirlerin amacı cezalandırmak değil; çocuğu korumak, desteklemek ve gelişimini güvence altına almaktır.

5. 6284 SAYILI AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN

5.1. Amaç ve Kapsam

·       Amaç; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarının korunmasıdır.

·       Kanun yalnız fiziksel şiddeti değil; psikolojik, cinsel ve ekonomik şiddeti de kapsar.

·       Uygulamada insan haklarına dayalı, kadın-erkek eşitliğine duyarlı, süratli ve etkili bir usul izlenir.

5.2. Tedbirlerin Sınıflandırılması

Tedbir Grubu

Örnekler

Mülki amirce verilebilen koruyucu tedbirler

Barınma yeri, geçici maddi yardım, rehberlik-danışmanlık, kreş imkânı, hayati tehlikede geçici koruma

Hâkimce verilebilen koruyucu tedbirler

İş yerinin değiştirilmesi, ayrı yerleşim yeri, aile konutu şerhi, kimlik ve ilgili bilgi değişikliği

Hâkimce verilebilen önleyici tedbirler

Tehdit/hakaret/aşağılama yasağı, konuttan uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişimle rahatsız etmeme, silah teslimi, tedavi programı

AYRIM: Koruyucu tedbir mağduru güvence altına alır; önleyici tedbir şiddet uygulayanın davranış ve hareket alanını sınırlar.

5.3. ŞÖNİM ve Kurumlar Arası Koordinasyon

·       Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri; tedbirlerin izlenmesi, danışmanlık, yönlendirme ve koordinasyon işlevi görür.

·       ŞÖNİM yatılı barınma kuruluşu değildir; güvenli barınma kadın konukevlerinde sağlanır.

·       Kolluk, sağlık, adli makamlar, sosyal hizmet kuruluşları ve yerel yönetimler şiddet vakalarında koordineli çalışır.

6. 5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN

6.1. Amaç ve Temel Yaklaşım

·       Amaç; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden eşit yararlanmasını ve toplumsal hayata tam ve etkin katılımını sağlamaktır.

·       Engellilik, yalnız bireysel yeti kaybıyla değil; kişinin katılımını sınırlayan tutum ve çevre koşullarıyla birlikte ele alınır.

·       Engellilere yönelik hizmetlerde insan onuru, bağımsız yaşam, erişilebilirlik ve ayrımcılık yasağı esastır.

6.2. Temel Kavramlar

Kavram

Sınavlık Tanım

Doğrudan ayrımcılık

Engellilik nedeniyle karşılaştırılabilir kişilere göre açık biçimde farklı ve olumsuz muamele

Dolaylı ayrımcılık

Görünüşte tarafsız bir uygulamanın engelli bireyi nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı konuma sokması

Makul düzenleme

Somut olayda engelli bireyin haklardan eşit yararlanmasını sağlamak için orantısız yük oluşturmayan gerekli uyarlama

Erişilebilirlik

Fiziksel çevre, ulaşım, bilgi, iletişim ve hizmetlerin engellilerce güvenli ve bağımsız kullanılabilir olması

KARIŞTIRMA: Erişilebilirlik genel ve önceden tasarlanmış düzenlemeleri; makul düzenleme belirli bireyin somut ihtiyacına göre yapılan uyarlamayı ifade eder.

6.3. Hizmet ve Hak Alanları

·       Eğitim, istihdam, bakım, rehabilitasyon, ulaşım, bilgi ve iletişim alanlarında erişilebilirlik sağlanır.

·       Engellilik nedeniyle ayrımcılık yapılamaz; engellinin karar süreçlerine katılımı desteklenir.

·       Toplum içinde ve bağımsız yaşamı destekleyen hizmet modellerine öncelik verilir.

7. SOSYAL YARDIM MEVZUATI

7.1. 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu

·       Amaç; fakruzaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye’ye kabul edilmiş veya gelmiş kişilere yardım etmektir.

·       Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ile il ve ilçelerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları temel uygulama yapılarıdır.

·       SYDV’ler başvuru, hane incelemesi, muhtaçlık değerlendirmesi ve yardım programlarının uygulanmasını yürütür.

AYRIM: SYDV ağırlıklı olarak sosyal yardım; Sosyal Hizmet Merkezi ise sosyal hizmet müdahalesi, danışmanlık, yönlendirme ve takip yürütür.

7.2. 2022 sayılı Kanun

·       Muhtaç durumda bulunan belirli yaşlı ve engelli kişilere aylık bağlanmasına ilişkin sosyal yardım düzenlemesidir.

·       Bu aylıklar primli sosyal sigorta aylığı değil; kanunda belirtilen koşullara bağlı sosyal yardım niteliğindedir.

SINAV TUZAĞI: 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylıkları emeklilik aylığı veya prim karşılığı kazanılan sosyal sigorta hakkıyla karıştırmayın.

8. 5402 SAYILI DENETİMLİ SERBESTLİK HİZMETLERİ KANUNU VE CTE BAĞLANTISI

·       Denetimli serbestlik; şüpheli, sanık veya hükümlünün toplum içinde denetimi, takibi, iyileştirilmesi ve yükümlülüklerinin yerine getirilmesi sürecidir.

·       Denetimli serbestlik müdürlükleri risk ve ihtiyaç değerlendirmesi, eğitim ve iyileştirme programları, yükümlülüklerin izlenmesi ve yönlendirme çalışmaları yürütür.

·       Koruma kurulları, salıverilen hükümlülerin meslek, iş, barınma ve toplumsal yaşama uyum ihtiyaçlarında kurumlar arası iş birliğine katkı sağlar.

·       Ceza infaz kurumundaki psiko-sosyal yardım servisi ile denetimli serbestlik müdürlüğü farklı birimlerdir: ilki kurum içinde, ikincisi toplum içindeki süreçte öne çıkar.

CTE SINAV ODAĞI: Sosyal çalışmacı mevzuatı yalnız sosyal yardım ve bakım kanunlarıyla sınırlı görmemelidir. Hükümlü/tutuklu, salıverilmeye hazırlık, denetimli serbestlik ve yeniden katılım mevzuatı mesleki alanla doğrudan ilişkilidir.

9. TAMAMLAYICI MEVZUAT VE ULUSLARARASI BELGELER

Mevzuat / Belge

Sosyal Hizmet Açısından Önemi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Aile hukuku, velayet, vesayet, evlat edinme, aile konutu ve kişiliğin korunması

4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu

Aile mahkemeleri, uzmanlardan yararlanma ve aile hukukuna özgü yargılama

5393 sayılı Belediye Kanunu

Yerel sosyal hizmet ve yardım, kadın ve çocuklara yönelik hizmetler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu

İhmal, istismar, şiddet ve suç mağduriyetine ilişkin ceza hükümleri

5275 sayılı İnfaz Kanunu

Hükümlülerin hakları, iyileştirme, eğitim, sağlık, sosyal ilişkiler ve salıverilme

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

Ayrımcılık yasağı, üstün yarar, yaşama-gelişme ve katılım

Engelli Hakları Sözleşmesi

Eşitlik, erişilebilirlik, bağımsız yaşam ve toplumsal katılım

CEDAW

Kadınlara karşı ayrımcılığın kaldırılması ve fiilî eşitlik

10. SINAVDA SIK KARIŞTIRILANLAR

Karşılaştırma

Doğru Ayrım

2828 – 5395

2828 genel sosyal hizmet sistemi; 5395 çocuk koruma tedbirleri ve çocuk adaleti

Koruyucu aile – Evlat edinme

Koruyucu aile bakım modelidir; evlat edinme hukuki soybağı kurar

ŞÖNİM – Kadın konukevi

ŞÖNİM izleme/koordinasyon; konukevi güvenli yatılı barınma

Koruyucu tedbir – Önleyici tedbir

Koruyucu tedbir mağdura; önleyici tedbir şiddet uygulayana yönelir

Erişilebilirlik – Makul düzenleme

Erişilebilirlik genel; makul düzenleme bireysel ihtiyaca özgüdür

SHM – SYDV

SHM sosyal hizmet müdahalesi; SYDV sosyal yardım uygulaması

Sosyal yardım – Sosyal sigorta

Sosyal yardım vergi ve muhtaçlık; sosyal sigorta prim ve sigortalılık ilişkisi

Psiko-sosyal servis – Denetimli serbestlik

Biri ceza infaz kurumu içinde; diğeri toplum içinde infaz/iyileştirme

11. HIZLI TEKRAR – 30 HAP BİLGİ

·       2828 sayılı Kanun sosyal hizmet sisteminin temel çerçeve kanunudur.

·       2828’in kapsamı kamu kurumlarının yanında gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişilerini de içerir.

·       Sosyal hizmet, sistemli ve programlı hizmetler bütünüdür.

·       Çocuğun üstün yararı bütün çocuk işlemlerinde temel ilkedir.

·       5395 sayılı Kanunda çocuk, erken ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişidir.

·       Çocuk koruma tedbirleri: danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma.

·       Özgürlüğü kısıtlayıcı çocuk tedbirleri son çaredir.

·       6284 yalnız fiziksel şiddeti kapsamaz.

·       6284 kapsamına tek taraflı ısrarlı takip mağdurları da girer.

·       ŞÖNİM yatılı barınma kuruluşu değildir.

·       Kadın konukevi güvenli yatılı barınma sunar.

·       Koruyucu tedbir mağduru; önleyici tedbir şiddet uygulayanı hedefler.

·       5378 sayılı Kanun ayrımcılık yasağı ve eşit katılımı esas alır.

·       Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık farklı kavramlardır.

·       Makul düzenleme bireysel ihtiyaca yöneliktir.

·       Erişilebilirlik genel sistem ve çevre tasarımıdır.

·       Engellilik yalnız bireysel yetersizlik olarak görülmez.

·       Toplum içinde bağımsız yaşam desteklenir.

·       3294 sayılı Kanunun yerel uygulama yapıları SYDV’lerdir.

·       2022 aylıkları primli emeklilik aylığı değildir.

·       SHM sosyal hizmet; SYDV sosyal yardım ağırlıklıdır.

·       Koruyucu aile soybağı kurmaz.

·       Evlat edinme hukuki soybağı kurar.

·       Kuruluş bakımı mümkünse aile yanında desteğin yerine geçmemelidir.

·       Özel sosyal hizmet kuruluşları izin ve denetime tabidir.

·       Denetimli serbestlik toplum içinde infaz ve iyileştirme hizmetidir.

·       Koruma kurulları yeniden katılım ve yardım sürecine katkı sağlar.

·       Ceza infaz kurumu psiko-sosyal servisi kurum içinde çalışır.

·       Kurumlar arası bilgi paylaşımı gerekli, ölçülü ve gizliliğe uygun olmalıdır.

·       Mevzuat sorularında kanun adı-numarası kadar amaç, kapsam ve kavram ayrımı önemlidir.

12. KONU SONU KONTROL SORULARI

Soru

Cevap

1. 5395 sayılı Kanundaki koruyucu ve destekleyici tedbirleri sayınız.

Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma.

2. ŞÖNİM ile kadın konukevi arasındaki fark nedir?

ŞÖNİM izleme, danışmanlık ve koordinasyon merkezidir; kadın konukevi yatılı güvenli barınma kuruluşudur.

3. Erişilebilirlik ile makul düzenleme nasıl ayrılır?

Erişilebilirlik genel ve önceden planlanan düzenlemeler; makul düzenleme somut bireysel ihtiyaca yönelik uyarlamadır.

4. SHM ile SYDV’nin temel görev farkı nedir?

SHM sosyal hizmet müdahalesi ve takip; SYDV sosyal yardım programlarının uygulanması ağırlıklıdır.

5. Koruyucu aile ile evlat edinme arasındaki hukuki fark nedir?

Evlat edinme soybağı kurar; koruyucu aile bakım modeli olup soybağı kurmaz.

6. 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylıkların niteliği nedir?

Primli sosyal sigorta değil, koşullara bağlı sosyal yardımdır.

7. 2828 sayılı Kanunun kapsamına özel hukuk tüzel kişileri girer mi?

Evet.

8. Çocuk koruma hukukunda temel değerlendirme ölçütü nedir?

Çocuğun üstün yararı.

9. 6284 kapsamında şiddet yalnız fiziksel midir?

Hayır; psikolojik, cinsel ve ekonomik şiddet de kapsamdadır.

10. Denetimli serbestlik ile ceza infaz kurumu psiko-sosyal servisi arasındaki fark nedir?

Denetimli serbestlik toplum içinde, psiko-sosyal servis ceza infaz kurumu içinde çalışır.

13. RESMÎ KAYNAKLAR VE GÜNCELLİK NOTU

GÜNCELLİK: Mevzuat zaman içinde değişebilir. Sınav ilanında ayrıca kaynak gösterilmişse ilan tarihindeki konsolide metin esas alınmalıdır. Bu belge 1 Ağustos 2026 itibarıyla resmî kurum sayfaları ve güncel konsolide mevzuat bilgileri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu: https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/kanunlar/sosyal-hizmetler-kanunu/

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun: https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/kanunlar/engelliler-hakkinda-kanun/

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Çocuk Hizmetleri mevzuat listesi: https://www.aile.gov.tr/chgm/mevzuat/kanunlar/

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü mevzuatı: https://www.aile.gov.tr/sygm/mevzuat/

Mevzuat Bilgi Sistemi: https://www.mevzuat.gov.tr/

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü: https://cte.adalet.gov.tr/