GYSCepte EĞİTİM PSİKOLOJİSİ KONU ANLATIMI
1. Eğitim Psikolojisi Nedir?
Eğitim psikolojisi, bireyin öğrenme ve gelişim süreçlerini psikoloji biliminin ilkeleriyle inceleyen bilim dalıdır. Öğrencinin nasıl öğrendiğini, hangi gelişim özelliklerine sahip olduğunu, motivasyonunun nasıl artırılacağını ve öğrenme ortamlarının nasıl düzenlenmesi gerektiğini açıklar.
Eğitim psikolojisi; öğretmenin öğrenciyi tanımasına, uygun öğretim yöntemini seçmesine, sınıf içi davranışları anlamasına ve öğrenmeyi daha etkili hâle getirmesine yardımcı olur.
2. Eğitim Psikolojisinin Temel Amaçları
Eğitim psikolojisinin temel amacı, öğrenme ve öğretme sürecini daha verimli hâle getirmektir.
Başlıca amaçları şunlardır:
· Öğrencilerin gelişim özelliklerini tanımak
· Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini açıklamak
· Öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate almak
· Öğrenme güçlüklerini belirlemek
· Öğretim sürecini daha etkili planlamak
· Öğrenci motivasyonunu artırmak
· Sınıf içi davranışları anlamak ve yönetmek
3. Eğitim Psikolojisinin Kapsamı
Eğitim psikolojisi genel olarak üç temel alanla ilgilenir:
A. Gelişim Psikolojisi
Bireyin doğumdan ölüme kadar geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki değişimleri inceler.
Öğretmen açısından önemi şudur:
Öğrencinin yaşına ve gelişim düzeyine uygun öğretim yapılmasını sağlar.
B. Öğrenme Psikolojisi
Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini, öğrenmeyi etkileyen faktörleri ve öğrenme kuramlarını inceler.
Öğretmen açısından önemi şudur:
Hangi durumda hangi öğrenme yönteminin daha etkili olacağını gösterir.
C. Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Öğrencinin kendini tanımasına, sorunlarını çözmesine ve sağlıklı kararlar vermesine yardımcı olur.
Öğretmen açısından önemi şudur:
Öğrenciye sadece akademik değil, kişisel ve sosyal yönden de destek olunmasını sağlar.
4. Gelişim Kavramı
Gelişim, bireyin doğumdan ölüme kadar geçirdiği düzenli ve sürekli değişim sürecidir. Gelişim sadece fiziksel büyüme değildir; zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki değişimleri de kapsar.
Gelişimle İlgili Temel Kavramlar
4.1. Büyüme
Bireyin boy, kilo ve hacim bakımından artmasıdır. Daha çok bedensel değişiklikleri ifade eder.
Örnek:
Çocuğun boyunun uzaması, kilosunun artması.
4.2. Olgunlaşma
Organizmanın kendisinden beklenen bir davranışı yapabilecek biyolojik yeterliliğe ulaşmasıdır.
Örnek:
Çocuğun kasları yeterince gelişmeden düzgün yazı yazması beklenemez.
4.3. Öğrenme
Yaşantı ve tekrar yoluyla bireyin davranışlarında meydana gelen kalıcı izli değişikliktir.
Örnek:
Bir öğrencinin çarpım tablosunu öğrenmesi.
4.4. Hazırbulunuşluk
Bireyin bir öğrenmeyi gerçekleştirebilmesi için gerekli gelişim, bilgi, ilgi ve motivasyon düzeyine sahip olmasıdır.
Örnek:
Okuma yazma öğrenebilmek için çocuğun zihinsel ve motor gelişiminin uygun olması gerekir.
4.5. Kritik Dönem
Bireyin belirli davranışları öğrenmeye en uygun olduğu dönemdir. Bu dönem kaçırılırsa öğrenme zorlaşabilir.
Örnek:
Dil öğrenimi erken yaşlarda daha kolaydır.
5. Gelişimin Temel İlkeleri
5.1. Gelişim Kalıtım ve Çevre Etkileşiminin Ürünüdür
Bireyin gelişiminde hem genetik özellikler hem de çevresel koşullar etkilidir.
Örnek:
Zekâ üzerinde kalıtım etkili olabilir; ancak eğitim, aile ortamı ve sosyal çevre de gelişimi etkiler.
5.2. Gelişim Süreklidir
Gelişim doğumdan önce başlar ve yaşam boyu devam eder.
5.3. Gelişim Bir Bütündür
Fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişim birbirinden bağımsız değildir. Bir alandaki gelişim diğer alanları etkileyebilir.
Örnek:
Fiziksel yetersizliği olan bir öğrencinin sosyal ilişkileri de etkilenebilir.
5.4. Gelişim Belli Bir Sıra İzler
Gelişim rastgele değil, belirli bir sıra içinde gerçekleşir.
Örnek:
Bebek önce oturur, sonra emekler, daha sonra yürür.
5.5. Gelişim Genelden Özele Doğrudur
Çocuk önce büyük kaslarını, sonra küçük kaslarını kullanır.
Örnek:
Çocuk önce kolunu hareket ettirir, daha sonra parmaklarıyla kalem tutar.
5.6. Gelişim Baştan Ayağa Doğrudur
Bireyin gelişimi baştan ayaklara doğru ilerler.
Örnek:
Bebek önce başını kontrol eder, sonra gövdesini ve bacaklarını kontrol eder.
5.7. Gelişim İçten Dışa Doğrudur
Gelişim merkezden dışa doğru ilerler.
Örnek:
Çocuk önce kolunu, sonra elini, en son parmaklarını kontrol eder.
5.8. Gelişimde Bireysel Farklılıklar Vardır
Her bireyin gelişim hızı aynı değildir.
Örnek:
Aynı yaştaki iki öğrenciden biri daha erken okuma öğrenebilir.
6. Gelişim Alanları
6.1. Fiziksel Gelişim
Bireyin beden yapısında meydana gelen değişikliklerdir. Boy, kilo, kas gelişimi ve motor beceriler bu alan içinde yer alır.
Motor Gelişim
Kasların kullanılmasına dayalı hareket becerileridir.
İkiye ayrılır:
Büyük Kas Motor Becerileri
Koşma, zıplama, yürüme gibi büyük kasların kullanıldığı becerilerdir.
Küçük Kas Motor Becerileri
Yazı yazma, makas kullanma, düğme ilikleme gibi ince kasların kullanıldığı becerilerdir.
6.2. Bilişsel Gelişim
Bireyin düşünme, anlama, problem çözme, akıl yürütme ve karar verme becerilerindeki gelişimdir.
Bu alanda en önemli kuramcılardan biri Jean Piaget’dir.
7. Piaget’nin Bilişsel Gelişim Kuramı
Piaget’ye göre çocuklar dünyayı aktif olarak keşfeder ve bilişsel gelişim belli dönemler hâlinde gerçekleşir.
Temel Kavramlar
Şema
Bireyin çevresini anlamak için kullandığı zihinsel yapılardır.
Örnek:
Çocuğun “kuş” şeması uçan hayvanları kapsayabilir.
Özümleme
Yeni bilgiyi mevcut şemalarla açıklamaktır.
Örnek:
Çocuğun ilk kez gördüğü kelebeğe “kuş” demesi.
Uyumsama
Mevcut şemanın yeni bilgiye göre değiştirilmesidir.
Örnek:
Çocuğun kelebeğin kuş olmadığını öğrenerek yeni bir şema oluşturması.
Dengeleme
Özümleme ve uyumsama yoluyla zihinsel dengenin sağlanmasıdır.
Piaget’nin Bilişsel Gelişim Dönemleri
7.1. Duyusal-Motor Dönem
0-2 yaş
Bebek çevresini duyuları ve hareketleriyle tanır.
En önemli kazanım: Nesne sürekliliği
Nesne sürekliliği, nesnelerin görünmese bile var olmaya devam ettiğini bilmektir.
Örnek:
Oyuncağı örtünün altına saklanan bebeğin oyuncağı araması.
7.2. İşlem Öncesi Dönem
2-7 yaş
Çocuk sembolik düşünmeye başlar ancak mantıksal işlemleri tam olarak yapamaz.
Bu dönemin özellikleri:
Benmerkezcilik
Çocuğun başkasının bakış açısını anlamakta zorlanmasıdır.
Animizm
Cansız varlıklara canlılık özelliği yüklemedir.
Örnek:
“Güneş beni takip ediyor.”
Yapaycılık
Doğa olaylarının insanlar tarafından yapıldığını düşünmedir.
Örnek:
“Yağmuru insanlar yağdırıyor.”
Odaklanma
Bir olayın sadece tek yönüne dikkat etmedir.
Korunum Kazanılamaması
Maddenin şekli değişse de miktarının değişmediğini anlayamamadır.
Örnek:
Aynı miktarda suyun uzun ince bardağa konunca daha fazla olduğunu düşünmek.
7.3. Somut İşlemler Dönemi
7-11 yaş
Çocuk somut nesneler üzerinde mantıksal işlemler yapabilir.
Bu dönemin özellikleri:
· Korunum kazanılır.
· Sınıflama yapılabilir.
· Sıralama yapılabilir.
· Tersine çevirebilirlik gelişir.
· Somut olaylarda mantıklı düşünme görülür.
Örnek:
Çocuk, kısa ve geniş bardaktaki su ile uzun ve dar bardaktaki suyun aynı miktarda olduğunu anlayabilir.
7.4. Soyut İşlemler Dönemi
11 yaş ve üzeri
Birey soyut düşünebilir, varsayımlar kurabilir ve bilimsel problem çözebilir.
Bu dönemin özellikleri:
· Soyut düşünme
· Hipotetik düşünme
· Sistematik problem çözme
· Eleştirel düşünme
· Geleceğe yönelik plan yapma
Örnek:
Adalet, özgürlük, eşitlik gibi soyut kavramları tartışabilir.
8. Vygotsky’nin Sosyokültürel Gelişim Kuramı
Vygotsky’ye göre bilişsel gelişimde sosyal çevre ve dil çok önemlidir. Çocuk, çevresindeki yetişkinler ve akranlarla etkileşim kurarak öğrenir.
Temel Kavramlar
Yakınsal Gelişim Alanı
Çocuğun tek başına yapamadığı fakat bir yetişkinin veya daha bilgili bir akranın yardımıyla yapabildiği öğrenme alanıdır.
Yapı İskelesi
Öğrenciye başlangıçta verilen desteğin zamanla azaltılmasıdır.
Örnek:
Öğretmenin problemi önce birlikte çözmesi, sonra öğrencinin tek başına çözmesini sağlaması.
İçsel Konuşma
Bireyin düşünme sürecinde kendi kendine konuşmasıdır. Çocuklarda önce dıştan konuşma görülür, zamanla içsel konuşmaya dönüşür.
9. Dil Gelişimi
Dil gelişimi, bireyin sesleri, kelimeleri ve cümleleri kullanarak iletişim kurma becerisidir.
Dil gelişimi hem bilişsel hem sosyal gelişimle yakından ilişkilidir.
Dil Gelişimini Etkileyen Faktörler
· Kalıtım
· Zekâ
· Aile ortamı
· Sosyal çevre
· Uyarıcı zenginliği
· Model alma
· Eğitim ortamı
Dil Gelişiminde Temel Dönemler
Ağlama Dönemi
Bebeğin ilk iletişim biçimidir.
Babıldama Dönemi
Bebek anlamsız sesler çıkarır.
Tek Sözcük Dönemi
Çocuk tek kelimeyle birçok anlam ifade eder.
Örnek:
“Su” diyerek “su istiyorum” demek.
Telgrafik Konuşma
Çocuk kısa ve eksiltili cümleler kurar.
Örnek:
“Anne su ver.”
İlk Gramer Dönemi
Çocuk dil bilgisi kurallarına uygun cümleler kurmaya başlar.
10. Kişilik Gelişimi
Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran duygu, düşünce ve davranış özelliklerinin bütünüdür.
Kişilik gelişiminde aile, çevre, okul, kültür ve yaşantılar önemli rol oynar.
11. Freud’un Psikoseksüel Gelişim Kuramı
Freud’a göre kişilik gelişimi erken çocukluk yaşantılarından etkilenir.
Freud’a Göre Kişilik Yapısı
İd
Kişiliğin ilkel ve dürtüsel yönüdür. Haz ilkesine göre çalışır.
Ego
Gerçeklik ilkesine göre çalışır. İd ile dış dünya arasında denge kurar.
Süperego
Vicdan ve ahlaki değerleri temsil eder.
Freud’un Gelişim Dönemleri
Oral Dönem
0-1 yaş
Haz kaynağı ağızdır.
Anal Dönem
1-3 yaş
Tuvalet eğitimi önemlidir.
Fallik Dönem
3-6 yaş
Çocuk cinsiyet farklılıklarını fark eder.
Latent Dönem
6-12 yaş
Cinsel dürtüler geri plandadır. Sosyal ilişkiler ve okul önem kazanır.
Genital Dönem
12 yaş ve üzeri
Olgun cinsel kimlik ve sosyal ilişkiler gelişir.
12. Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı
Erikson’a göre birey yaşamı boyunca sekiz psikososyal dönemden geçer. Her dönemde çözülmesi gereken bir gelişim krizi vardır.
12.1. Temel Güvene Karşı Güvensizlik
0-1 yaş
Bebek ihtiyaçları düzenli karşılanırsa güven duygusu gelişir.
12.2. Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç
1-3 yaş
Çocuk kendi başına bir şeyler yapmaya çalışır. Aşırı baskı görürse kuşku ve utanç gelişir.
12.3. Girişimciliğe Karşı Suçluluk
3-6 yaş
Çocuk girişimde bulunur, sorular sorar, çevresini keşfeder. Engellenirse suçluluk duygusu gelişir.
12.4. Başarıya Karşı Aşağılık Duygusu
6-12 yaş
Çocuk okulda başarılı olmak ister. Başarı desteklenmezse aşağılık duygusu gelişebilir.
12.5. Kimlik Kazanmaya Karşı Rol Karmaşası
12-18 yaş
Ergen “Ben kimim?” sorusuna cevap arar. Kimlik gelişimi bu dönemin temel görevidir.
12.6. Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık
Genç yetişkinlik
Birey yakın ilişkiler kurmaya çalışır.
12.7. Üretkenliğe Karşı Durgunluk
Orta yetişkinlik
Birey topluma, ailesine ve mesleğine katkı sunmak ister.
12.8. Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk
Yaşlılık
Birey yaşamını değerlendirir. Yaşamından memnunsa benlik bütünlüğü gelişir.
13. Ahlak Gelişimi
Ahlak gelişimi, bireyin doğru-yanlış, iyi-kötü, hak-adalet gibi değerleri kazanma sürecidir.
14. Piaget’nin Ahlak Gelişimi Kuramı
Piaget’ye göre çocuklarda ahlak gelişimi iki dönemde incelenir.
14.1. Dışa Bağlı Ahlak
Yaklaşık 6-10 yaş
Çocuk kuralları değişmez kabul eder. Sonuca göre değerlendirme yapar.
Örnek:
Daha çok bardak kıran çocuk daha suçlu görülür.
14.2. Özerk Ahlak
10 yaş ve üzeri
Çocuk kuralların insanlar tarafından konulduğunu ve değiştirilebileceğini anlar. Niyete göre değerlendirme yapar.
Örnek:
Bilmeden bardak kıran ile bilerek kıran kişiyi farklı değerlendirir.
15. Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı
Kohlberg ahlak gelişimini üç düzey ve altı evrede açıklar.
15.1. Gelenek Öncesi Düzey
Birey davranışları ceza ve ödüle göre değerlendirir.
Ceza ve İtaat Eğilimi
Cezadan kaçınmak için kurallara uyulur.
Saf Çıkarcı Eğilim
Birey kendi çıkarına göre davranır.
Örnek:
“Sen bana yardım edersen ben de sana yardım ederim.”
15.2. Geleneksel Düzey
Birey toplumun beklentilerine ve kurallara göre davranır.
İyi Çocuk Eğilimi
Başkalarının onayını almak önemlidir.
Kanun ve Düzen Eğilimi
Toplumsal düzen ve yasalar önemlidir.
15.3. Gelenek Sonrası Düzey
Birey evrensel ahlaki ilkeleri dikkate alır.
Sosyal Sözleşme Eğilimi
Yasalar toplum yararı için vardır ve gerektiğinde değiştirilebilir.
Evrensel Ahlak İlkeleri
Adalet, insan hakları ve eşitlik gibi evrensel ilkeler ön plandadır.
16. Öğrenme Kavramı
Öğrenme, yaşantı sonucu davranışta meydana gelen kalıcı izli değişikliktir.
Bir davranışın öğrenme sayılabilmesi için:
· Davranışta değişiklik olmalı
· Değişiklik yaşantı sonucu oluşmalı
· Değişiklik kalıcı olmalı
· Büyüme, olgunlaşma, hastalık, ilaç veya yorgunluk sonucu olmamalıdır
Örnek:
Öğrencinin tekrar yaparak bir konuyu kavraması öğrenmedir.
17. Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler
17.1. Öğrenenle İlgili Faktörler
· Hazırbulunuşluk
· Zekâ
· Yaş
· Motivasyon
· Dikkat
· İlgi
· Tutum
· Ön öğrenmeler
· Kaygı düzeyi
17.2. Öğrenme Yöntemiyle İlgili Faktörler
· Tekrar
· Geri bildirim
· Öğrenmeye ayrılan zaman
· Aktif katılım
· Anlamlandırma
· Uygulama yapma
· Aralıklı çalışma
17.3. Öğrenme Malzemesiyle İlgili Faktörler
· Anlamlılık
· Somutluk
· Düzenlilik
· Günlük yaşamla ilişkilendirme
· Öğrenci düzeyine uygunluk
18. Motivasyon
Motivasyon, bireyi bir davranışı yapmaya yönelten içsel veya dışsal güçtür.
Motivasyon Türleri
İçsel Motivasyon
Bireyin davranışı kendi isteği ve ilgisiyle yapmasıdır.
Örnek:
Öğrencinin öğrenmekten zevk aldığı için ders çalışması.
Dışsal Motivasyon
Bireyin ödül almak veya cezadan kaçmak için davranışta bulunmasıdır.
Örnek:
Öğrencinin yüksek not almak için çalışması.
Öğrenci Motivasyonunu Artırma Yolları
· Öğrenciye hedef belirletmek
· Başarı duygusu yaşatmak
· Geri bildirim vermek
· Öğrenmeyi anlamlı hâle getirmek
· Öğrencinin ilgisini çekmek
· Olumlu sınıf ortamı oluşturmak
· Öğrenciyi sürece aktif katmak
19. Davranışçı Öğrenme Kuramları
Davranışçı kuramlara göre öğrenme, uyarıcı ile tepki arasında bağ kurulmasıdır. Gözlenebilir davranışlar önemlidir.
19.1. Klasik Koşullanma
Pavlov tarafından geliştirilmiştir. Başlangıçta nötr olan bir uyarıcının, doğal uyarıcıyla eşleşerek tepki oluşturmasıdır.
Temel Kavramlar
Koşulsuz Uyarıcı
Doğal olarak tepki oluşturan uyarıcıdır.
Örnek:
Etin salya oluşturması.
Koşulsuz Tepki
Koşulsuz uyarıcıya verilen doğal tepkidir.
Örnek:
Ete karşı salya salgılanması.
Nötr Uyarıcı
Başlangıçta tepki oluşturmayan uyarıcıdır.
Örnek:
Zil sesi.
Koşullu Uyarıcı
Koşullanma sonrası tepki oluşturan uyarıcıdır.
Örnek:
Zil sesi.
Koşullu Tepki
Koşullu uyarıcıya verilen öğrenilmiş tepkidir.
Örnek:
Zil sesine salya salgılanması.
Klasik Koşullanma İlkeleri
Genelleme
Benzer uyarıcılara aynı tepkinin verilmesidir.
Örnek:
Köpekten korkan çocuğun tüm hayvanlardan korkması.
Ayırt Etme
Benzer uyarıcılar arasındaki farkı öğrenmedir.
Örnek:
Çocuğun sadece saldırgan köpekten korkması.
Sönme
Koşullu uyarıcı tek başına verildiğinde tepkinin zamanla azalmasıdır.
Kendiliğinden Geri Gelme
Sönen tepkinin bir süre sonra tekrar ortaya çıkmasıdır.
20. Edimsel Koşullanma
Skinner tarafından geliştirilmiştir. Davranış sonuçlarına göre öğrenilir. Ödüllendirilen davranış tekrar edilir, cezalandırılan davranış azalır.
Temel Kavramlar
Pekiştirme
Davranışın tekrar edilme olasılığını artıran uygulamadır.
Olumlu Pekiştirme
Ortama hoş bir uyarıcı eklenir.
Örnek:
Başarılı öğrenciye takdir belgesi verilmesi.
Olumsuz Pekiştirme
Ortamdaki rahatsız edici uyarıcı kaldırılır.
Örnek:
Ödevini yapan öğrencinin ek çalışmadan muaf tutulması.
Ceza
Davranışın yapılma olasılığını azaltır.
Birinci Tip Ceza
Ortama rahatsız edici uyarıcı eklenir.
Örnek:
Kurallara uymayan öğrenciye uyarı verilmesi.
İkinci Tip Ceza
Ortamdaki hoş uyarıcı kaldırılır.
Örnek:
Kurallara uymayan öğrencinin oyun hakkının alınması.
Sönme
Pekiştirilmeyen davranışın zamanla azalmasıdır.
Şekillendirme
Hedef davranışa yakın davranışların aşamalı olarak pekiştirilmesidir.
Örnek:
Öğrenciye önce kısa cevaplar verdirip sonra daha kapsamlı cevaplar vermesini sağlamak.
21. Sosyal Öğrenme Kuramı
Bandura tarafından geliştirilmiştir. Birey başkalarını gözlemleyerek öğrenir.
Temel Kavramlar
Model Alma
Bireyin başkasının davranışını gözlemleyerek öğrenmesidir.
Dolaylı Pekiştirme
Modelin ödüllendirildiğini gören bireyin aynı davranışı yapma eğiliminin artmasıdır.
Dolaylı Ceza
Modelin cezalandırıldığını gören bireyin aynı davranışı yapmaktan kaçınmasıdır.
Öz Yeterlik
Bireyin bir işi başarabileceğine olan inancıdır.
Karşılıklı Belirleyicilik
Birey, çevre ve davranış birbirini karşılıklı olarak etkiler.
Sosyal Öğrenmenin Aşamaları
· Dikkat
· Hatırlama
· Davranışı meydana getirme
· Güdülenme
22. Bilişsel Öğrenme Kuramları
Bilişsel kuramlara göre öğrenme sadece davranış değişikliği değildir; zihinsel süreçler de önemlidir.
22.1. Gestalt Öğrenme Kuramı
Birey olayları parçalar hâlinde değil, bütün olarak algılar.
Temel ilkesi:
Bütün, parçaların toplamından farklıdır.
İçgörüsel Öğrenme
Problemin çözümünün aniden fark edilmesidir.
Örnek:
Bir sorunun çözüm yolunun bir anda anlaşılması.
22.2. Bilgiyi İşleme Kuramı
İnsan zihni bilgisayar gibi çalışır. Bilgi alınır, işlenir, depolanır ve gerektiğinde geri çağrılır.
Bilgiyi İşleme Süreci
Duyusal Kayıt
Bilgi çok kısa süreliğine tutulur.
Kısa Süreli Bellek
Bilginin geçici olarak işlendiği bellektir.
Uzun Süreli Bellek
Bilginin kalıcı olarak depolandığı bellektir.
Uzun Süreli Bellek Türleri
Anısal Bellek
Kişisel yaşantıların depolandığı bellektir.
Anlamsal Bellek
Kavramlar, bilgiler ve kuralların depolandığı bellektir.
İşlemsel Bellek
Becerilerin depolandığı bellektir.
Örnek:
Bisiklet sürmek, klavye kullanmak.
23. Yapılandırmacı Öğrenme Yaklaşımı
Yapılandırmacılığa göre öğrenci bilgiyi pasif olarak almaz, aktif olarak yapılandırır.
Öğretmen bilgiyi doğrudan aktaran kişi değil, öğrenmeye rehberlik eden kişidir.
Yapılandırmacı Öğrenmenin Özellikleri
· Öğrenci aktiftir.
· Bilgi öğrenci tarafından yapılandırılır.
· Ön bilgiler önemlidir.
· Gerçek yaşam problemleri kullanılır.
· İş birliğine dayalı öğrenme önemlidir.
· Öğretmen rehberdir.
· Ezber yerine anlamlı öğrenme önemlidir.
24. Öğrenme Stratejileri
Öğrencinin öğrenmeyi kolaylaştırmak için kullandığı tekniklerdir.
Tekrar Stratejileri
Bilgiyi tekrar ederek öğrenmedir.
Örnek:
Tanımı birkaç kez okumak.
Anlamlandırma Stratejileri
Yeni bilgiyi eski bilgilerle ilişkilendirmedir.
Örnek:
Kavramı günlük yaşamdan örnekle açıklamak.
Örgütleme Stratejileri
Bilgiyi düzenli hâle getirmedir.
Örnek:
Şema, tablo, kavram haritası hazırlamak.
Duyuşsal Stratejiler
Kaygı, dikkat ve motivasyonu düzenlemeye yönelik stratejilerdir.
Örnek:
Sınav kaygısını azaltmak için nefes egzersizi yapmak.
Yürütücü Biliş Stratejileri
Bireyin kendi öğrenme sürecini planlaması, izlemesi ve değerlendirmesidir.
Örnek:
Öğrencinin “Bu konuyu anladım mı?” diye kendini kontrol etmesi.
25. Transfer
Transfer, önceki öğrenmelerin yeni öğrenmeleri etkilemesidir.
Olumlu Transfer
Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi kolaylaştırır.
Örnek:
Bisiklet süren kişinin motosiklet kullanmayı daha kolay öğrenmesi.
Olumsuz Transfer
Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi zorlaştırır.
Örnek:
Farklı klavye düzenine alışan kişinin yeni düzende zorlanması.
Sıfır Transfer
Önceki öğrenmenin yeni öğrenmeye etkisi yoktur.
26. Ket Vurma
Bir öğrenmenin başka bir öğrenmeyi hatırlamayı zorlaştırmasıdır.
İleriye Ket Vurma
Eski bilgi yeni bilginin hatırlanmasını zorlaştırır.
Örnek:
Eski telefon numarasının yeni numarayı hatırlamayı zorlaştırması.
Geriye Ket Vurma
Yeni bilgi eski bilginin hatırlanmasını zorlaştırır.
Örnek:
Yeni şifreyi öğrenince eski şifreyi unutmak.
27. Eğitim Psikolojisinde Bireysel Farklılıklar
Her öğrencinin öğrenme hızı, ilgi alanı, yeteneği, hazırbulunuşluğu ve motivasyonu farklıdır.
Öğretmen bireysel farklılıkları dikkate alarak öğretim yapmalıdır.
Bireysel Farklılık Alanları
· Zekâ
· İlgi
· Yetenek
· Öğrenme hızı
· Ön bilgiler
· Motivasyon
· Sosyoekonomik düzey
· Kültürel özellikler
· Öğrenme stilleri
28. Zekâ
Zekâ; öğrenme, problem çözme, akıl yürütme, uyum sağlama ve yeni durumlarla başa çıkma kapasitesidir.
Çoklu Zekâ Kuramı
Howard Gardner tarafından geliştirilmiştir. Zekâ tek boyutlu değildir; farklı zekâ alanları vardır.
Çoklu Zekâ Alanları
Sözel-Dilsel Zekâ
Dili etkili kullanma becerisidir.
Mantıksal-Matematiksel Zekâ
Akıl yürütme, problem çözme ve sayısal işlemlerde başarılı olma becerisidir.
Görsel-Uzamsal Zekâ
Görsel düşünme ve mekânsal algı becerisidir.
Bedensel-Kinestetik Zekâ
Bedeni etkili kullanma becerisidir.
Müziksel-Ritmik Zekâ
Ses, ritim ve müzikle ilgili beceridir.
Sosyal Zekâ
Başkalarını anlama ve etkili iletişim kurma becerisidir.
İçsel Zekâ
Kişinin kendini tanıma becerisidir.
Doğacı Zekâ
Doğayı ve canlıları tanıma becerisidir.
29. Sınıf Yönetimi Açısından Eğitim Psikolojisi
Eğitim psikolojisi öğretmenin sınıf içinde öğrencileri daha iyi anlamasını sağlar.
Öğretmen:
· Öğrenci davranışlarının nedenlerini anlamalıdır.
· Gelişim düzeyine uygun beklenti oluşturmalıdır.
· Olumlu pekiştirme kullanmalıdır.
· Öğrenciye uygun geri bildirim vermelidir.
· Motivasyonu artırmalıdır.
· Bireysel farklılıkları dikkate almalıdır.
· Öğrencinin özgüvenini desteklemelidir.
30. Eğitim Psikolojisinin Öğretmene Katkıları
Eğitim psikolojisi öğretmene şu konularda katkı sağlar:
· Öğrenciyi tanıma
· Öğrenme güçlüklerini fark etme
· Etkili öğretim yöntemleri seçme
· Öğrenci motivasyonunu artırma
· Sınıf yönetimini kolaylaştırma
· Rehberlik yapabilme
· Ölçme ve değerlendirme sürecini daha sağlıklı yürütme
· Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun davranma
31. GYSCepte Özet
Eğitim psikolojisi, öğrenme ve gelişim süreçlerini inceleyen bilim dalıdır.
Gelişim; büyüme, olgunlaşma, öğrenme ve hazırbulunuşluk kavramlarıyla ilişkilidir.
Piaget bilişsel gelişimi; duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemleriyle açıklar.
Vygotsky sosyal çevre, dil, yakınsal gelişim alanı ve yapı iskelesi kavramlarını vurgular.
Erikson psikososyal gelişimi yaşam boyu devam eden dönemlerle açıklar.
Freud kişilik gelişimini psikoseksüel dönemlerle açıklar.
Piaget ve Kohlberg ahlak gelişimi üzerinde durmuşlardır.
Öğrenme; yaşantı sonucu davranışta meydana gelen kalıcı izli değişikliktir.
Davranışçı kuramlar gözlenebilir davranışlara, bilişsel kuramlar zihinsel süreçlere, sosyal öğrenme kuramı model almaya, yapılandırmacılık ise öğrencinin bilgiyi aktif olarak oluşturmasına önem verir.
Motivasyon, öğrenmeyi etkileyen en önemli faktörlerden biridir.
Bireysel farklılıklar öğretim sürecinde mutlaka dikkate alınmalıdır.
32. Sınavda Dikkat Edilecek Noktalar (GYSCepte Not)
· Piaget dönemleri ve özellikleri iyi bilinmelidir.
· Erikson dönemleri yaş aralıklarıyla birlikte öğrenilmelidir.
· Kohlberg’in ahlak gelişimi düzeyleri karıştırılmamalıdır.
· Klasik koşullanma ve edimsel koşullanma ayrımı iyi yapılmalıdır.
· Pekiştirme ve ceza türleri örneklerle öğrenilmelidir.
· Öğrenme, olgunlaşma ve büyüme kavramları ayırt edilmelidir.
· Transfer ve ket vurma örnekleriyle çalışılmalıdır.
· Yapılandırmacı yaklaşımda öğretmenin rehber, öğrencinin aktif olduğu unutulmamalıdır.
33. GYSCepte Hap Bilgiler
· Eğitim psikolojisi = Gelişim + Öğrenme + Rehberlik
· Öğrenme = Yaşantı sonucu kalıcı davranış değişikliği
· Olgunlaşma = Biyolojik hazır hâle gelme
· Hazırbulunuşluk = Öğrenmeye hazır olma düzeyi
· Kritik dönem = Öğrenmenin en uygun olduğu zaman
· Piaget = Bilişsel gelişim
· Vygotsky = Sosyal çevre ve dil
· Erikson = Psikososyal gelişim
· Freud = Psikoseksüel gelişim
· Kohlberg = Ahlak gelişimi
· Pavlov = Klasik koşullanma
· Skinner = Edimsel koşullanma
· Bandura = Sosyal öğrenme
· Gardner = Çoklu zekâ
· Gestalt = Bütüncül algı
· Olumlu pekiştirme = Hoş uyarıcı eklenir
· Olumsuz pekiştirme = Rahatsız edici uyarıcı kaldırılır
· Birinci tip ceza = Rahatsız edici uyarıcı eklenir
· İkinci tip ceza = Hoş uyarıcı kaldırılır
· İleriye ket vurma = Eski bilgi yeniyi zorlaştırır