GYSCepte GELİŞİM PSİKOLOJİSİ KONU ANLATIMI

1. Gelişim Psikolojisinin Tanımı

Gelişim psikolojisi, bireyin doğum öncesinden başlayarak yaşamının sonuna kadar geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki değişimleri inceleyen psikoloji alanıdır.

Gelişim psikolojisi yalnızca çocukluk dönemini değil, insan yaşamının tüm dönemlerini ele alır. Ancak eğitim bilimleri açısından özellikle bebeklik, çocukluk, ergenlik ve genç yetişkinlik dönemleri daha önemlidir.

Gelişim psikolojisi öğretmenler açısından önemlidir çünkü öğretmen, bireyin yaşına, gelişim düzeyine, hazırbulunuşluğuna ve ihtiyaçlarına uygun öğretim ortamı hazırlamalıdır.

2. Gelişimle İlgili Temel Kavramlar

2.1. Büyüme

Büyüme, bireyin bedeninde meydana gelen niceliksel artıştır. Boyun uzaması, kilonun artması, organların hacimce büyümesi büyümeye örnektir.

Büyüme daha çok fiziksel özelliklerle ilgilidir.

Örnek:

Bir çocuğun boyunun 120 cm’den 130 cm’ye çıkması büyümedir.

2.2. Olgunlaşma

Olgunlaşma, bireyin doğuştan getirdiği biyolojik potansiyelin zamanla ortaya çıkmasıdır. Olgunlaşma öğrenmeden bağımsızdır; daha çok kalıtım ve zamanla ilgilidir.

Bir davranışın öğrenilebilmesi için bireyin o davranışı yapabilecek olgunluk düzeyine ulaşması gerekir.

Örnek:

Kasları yeterince gelişmeyen bir çocuğa ne kadar eğitim verilirse verilsin düzgün yazı yazdırmak zordur.

2.3. Öğrenme

Öğrenme, yaşantı ve tekrar yoluyla davranışta meydana gelen kalıcı izli değişikliktir.

Öğrenme çevreyle etkileşim sonucunda gerçekleşir.

Örnek:

Çocuğun bisiklet sürmeyi öğrenmesi öğrenmedir.

2.4. Hazırbulunuşluk

Hazırbulunuşluk, bireyin bir davranışı öğrenebilmesi için gerekli olan olgunlaşma, ön bilgi, ilgi, istek ve güdülenme düzeyidir.

Hazırbulunuşluk, öğrenmenin gerçekleşmesi için oldukça önemlidir.

Örnek:

Okuma yazma öğrenmek için çocuğun hem zihinsel hem bedensel hem de duygusal olarak uygun düzeye gelmesi gerekir.

2.5. Gelişim

Gelişim, bireyin bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki yönlerden düzenli ve sürekli olarak değişmesidir.

Gelişim, büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin birlikte etkisiyle gerçekleşir.

2.6. Kritik Dönem

Kritik dönem, belli bir gelişim özelliğinin kazanılması için en uygun zaman aralığıdır. Bu dönemde birey çevresel uyarıcılara daha duyarlıdır.

Kritik dönem kaçırılırsa öğrenme zorlaşabilir veya tam olarak gerçekleşmeyebilir.

Örnek:

Dil gelişimi için erken çocukluk dönemi kritik dönemdir.

3. Gelişimin Temel İlkeleri

3.1. Gelişim Kalıtım ve Çevrenin Etkileşimiyle Oluşur

Bireyin gelişiminde hem doğuştan getirdiği özellikler hem de çevresel koşullar etkilidir.

Kalıtım potansiyeli belirler, çevre ise bu potansiyelin ne ölçüde ortaya çıkacağını etkiler.

Örnek:

Bir çocuğun zeka potansiyeli kalıtımsal olabilir; ancak iyi eğitim ortamı bu potansiyelin gelişmesini destekler.

3.2. Gelişim Süreklidir ve Belli Aşamalarda Gerçekleşir

Gelişim doğumdan ölüme kadar devam eder. Ancak gelişim bazı dönemlerde daha hızlı, bazı dönemlerde daha yavaş olabilir.

Örnek:

Bebeklik ve ergenlik döneminde bedensel gelişim hızlıdır.

3.3. Gelişim Nöbetleşe Devam Eder

Bir gelişim alanı hızlanırken başka bir gelişim alanı yavaşlayabilir.

Örnek:

Çocuk yürümeye odaklandığında konuşma gelişiminde geçici bir yavaşlama görülebilir.

3.4. Gelişim Baştan Ayağa Doğrudur

Bebeklerde gelişim önce baş bölgesinde, sonra gövde ve ayaklarda gerçekleşir.

Örnek:

Bebek önce başını dik tutar, sonra oturur, sonra yürür.

3.5. Gelişim İçten Dışa Doğrudur

Gelişim bedenin merkezinden uç organlara doğru ilerler.

Örnek:

Çocuk önce kolunu kontrol eder, daha sonra parmaklarını daha hassas şekilde kullanabilir.

3.6. Gelişim Genelden Özele Doğrudur

Çocuklar önce kaba ve genel hareketleri, daha sonra ince ve özel hareketleri yapabilirler.

Örnek:

Çocuk önce tüm eliyle kalemi kavrar, sonra parmaklarıyla düzgün kalem tutar.

3.7. Gelişimde Bireysel Farklılıklar Vardır

Her bireyin gelişim hızı ve özellikleri farklıdır. Aynı yaştaki çocukların gelişim düzeyleri aynı olmayabilir.

Örnek:

Aynı yaştaki iki çocuktan biri erken konuşurken diğeri daha geç konuşabilir.

3.8. Gelişim Bir Bütündür

Bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki gelişim alanları birbirini etkiler.

Örnek:

Zihinsel gelişimi desteklenen bir çocuğun sosyal gelişimi de olumlu etkilenebilir.

4. Gelişim Alanları

4.1. Fiziksel Gelişim

Fiziksel gelişim; boy, kilo, kas, kemik, sinir sistemi ve motor becerilerdeki değişimleri kapsar.

Fiziksel gelişim ikiye ayrılır:

1.      Bedensel gelişim

2.      Motor gelişim

4.2. Motor Gelişim

Motor gelişim, bireyin hareket becerilerindeki gelişimdir.

Kaba Motor Beceriler

Büyük kasların kullanıldığı hareketlerdir.

Örnek:

Yürüme, koşma, zıplama, tırmanma.

İnce Motor Beceriler

Küçük kasların kullanıldığı hareketlerdir.

Örnek:

Yazı yazma, makas kullanma, düğme ilikleme.

4.3. Bilişsel Gelişim

Bilişsel gelişim; bireyin düşünme, anlama, problem çözme, akıl yürütme, hatırlama ve karar verme becerilerindeki gelişimdir.

Bilişsel gelişim denildiğinde en önemli kuramcı Jean Piaget’dir.

4.4. Dil Gelişimi

Dil gelişimi, bireyin konuşma, anlama, kelime kullanma ve iletişim kurma becerilerindeki gelişimdir.

Dil gelişiminde hem olgunlaşma hem çevre etkilidir.

4.5. Kişilik Gelişimi

Kişilik gelişimi, bireyin kendine özgü duygu, düşünce ve davranış özelliklerinin gelişmesidir.

Kişilik gelişiminde özellikle Freud ve Erikson önemli kuramcılardır.

4.6. Ahlak Gelişimi

Ahlak gelişimi, bireyin doğru-yanlış, iyi-kötü, adalet, sorumluluk ve vicdan gibi değerleri kazanma sürecidir.

Ahlak gelişiminde özellikle Kohlberg ve Piaget önemlidir.

5. Piaget’nin Bilişsel Gelişim Kuramı

Jean Piaget’ye göre çocuk, bilgiyi pasif olarak almaz; çevresiyle etkileşime girerek bilgiyi aktif şekilde yapılandırır.

Piaget’ye göre bilişsel gelişim belli dönemler halinde gerçekleşir.

5.1. Piaget’nin Temel Kavramları

Şema

Bireyin çevresindeki olay, nesne ve durumları anlamlandırmak için zihninde oluşturduğu yapılardır.

Örnek:

Çocuğun “köpek” kavramına ilişkin zihinsel bilgisi bir şemadır.

Özümleme

Bireyin yeni karşılaştığı durumu mevcut şemalarıyla açıklamasıdır.

Örnek:

Çocuğun ilk kez gördüğü ineğe “köpek” demesi özümlemedir. Çünkü çocuk yeni gördüğü hayvanı mevcut hayvan şemasıyla açıklamaktadır.

Uyumsama

Bireyin yeni durum karşısında mevcut şemasını değiştirmesi veya yeni şema oluşturmasıdır.

Örnek:

Çocuğun ineğin köpekten farklı olduğunu öğrenip zihninde yeni bir “inek” şeması oluşturması uyumsamadır.

Dengeleme

Bireyin özümleme ve uyumsama yoluyla zihinsel dengeye ulaşmasıdır.

Öğrenme sürecinde birey önce bilişsel dengesizlik yaşar, ardından yeni bilgiyi düzenleyerek dengeye ulaşır.

5.2. Piaget’nin Bilişsel Gelişim Dönemleri

A) Duyusal Motor Dönem

0-2 yaş

Bu dönemde bebek dünyayı duyuları ve hareketleri yoluyla tanır. Görme, dokunma, emme, yakalama gibi davranışlar önemlidir.

Bu dönemin en önemli kazanımı nesne sürekliliğidir.

Nesne Sürekliliği

Bebeğin, bir nesne göz önünden kaybolsa bile onun var olmaya devam ettiğini anlamasıdır.

Örnek:

Oyuncağı örtünün altına saklanan bebeğin oyuncağı araması nesne sürekliliğini kazandığını gösterir.

B) İşlem Öncesi Dönem

2-7 yaş

Bu dönemde çocuk sembolik düşünmeye başlar. Dil gelişimi hızlıdır. Ancak mantıksal düşünme henüz gelişmemiştir.

Bu Dönemin Özellikleri

Sembolik Düşünme

Çocuk bir nesneyi başka bir nesnenin yerine kullanabilir.

Örnek:

Bir sopayı at gibi kullanarak oyun oynayabilir.

Benmerkezcilik

Çocuk olaylara başkasının bakış açısından bakmakta zorlanır.

Örnek:

Kendi gördüğünü herkesin gördüğünü sanır.

Animizm

Çocuğun cansız varlıklara canlılık özelliği yüklemesidir.

Örnek:

“Bebek ağlıyor”, “Güneş bana gülümsüyor.”

Yapaycılık

Çocuğun doğal olayların insanlar tarafından yapıldığını düşünmesidir.

Örnek:

“Dağları insanlar yapmıştır.”

Odaklanma

Çocuğun bir olayın yalnızca tek bir yönüne dikkat etmesidir.

Örnek:

Uzun bardaktaki suyun daha fazla olduğunu düşünmesi.

Korunum Kazanamama

Çocuk, nesnenin şekli değişse bile miktarının aynı kaldığını anlayamaz.

Örnek:

Aynı miktardaki su farklı bardaklara konulduğunda uzun bardaktakinin daha fazla olduğunu sanması.

Tersine Çevirememe

Çocuk işlemi zihinsel olarak geri döndüremez.

Örnek:

2+3=5 olduğunu anlayabilir ama 5-3=2 ilişkisini kurmakta zorlanabilir.

C) Somut İşlemler Dönemi

7-11 yaş

Bu dönemde çocuk mantıklı düşünmeye başlar ancak düşünme somut nesne ve olaylara bağlıdır.

Bu Dönemin Özellikleri

Korunum Kazanılır

Çocuk şekil değişse bile miktarın değişmediğini anlar.

Örnek:

Aynı miktardaki su farklı bardaklara konulsa da miktarın aynı olduğunu bilir.

Sınıflama

Nesneleri ortak özelliklerine göre gruplayabilir.

Örnek:

Meyveleri ve sebzeleri ayrı gruplara ayırabilir.

Sıralama

Nesneleri belli bir özelliğe göre sıraya koyabilir.

Örnek:

Çubukları uzundan kısaya sıralayabilir.

Tersine Çevirebilme

Bir işlemi zihinsel olarak tersine çevirebilir.

Örnek:

3+4=7 ise 7-4=3 olduğunu anlayabilir.

D) Soyut İşlemler Dönemi

11 yaş ve sonrası

Bu dönemde birey soyut, varsayımsal ve mantıksal düşünebilir.

Bu Dönemin Özellikleri

Soyut Düşünme

Adalet, özgürlük, demokrasi, eşitlik gibi soyut kavramları anlayabilir.

Hipotetik Düşünme

Varsayımlar üzerinden akıl yürütebilir.

Örnek:

“Eğer böyle olsaydı ne olurdu?” şeklinde düşünebilir.

Bilimsel Düşünme

Problem çözmede sistemli ve mantıklı yollar kullanabilir.

Ergen Benmerkezciliği

Ergen birey kendisinin herkes tarafından izlendiğini veya çok özel olduğunu düşünebilir.

6. Vygotsky’nin Bilişsel Gelişim Kuramı

Vygotsky’ye göre bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültür çok önemlidir. Çocuk öğrenmeyi başkalarıyla etkileşim içinde gerçekleştirir.

6.1. Yakınsal Gelişim Alanı

Çocuğun tek başına yapamadığı ancak bir yetişkinin veya daha yetkin bir arkadaşın yardımıyla yapabildiği alandır.

Öğretmen açısından oldukça önemlidir. Öğretmen, öğrencinin mevcut düzeyi ile ulaşabileceği düzey arasında rehberlik eder.

6.2. Yapı İskelesi

Öğretmenin veya yetişkinin öğrenciye öğrenme sürecinde geçici destek sağlamasıdır.

Öğrenci yeterli düzeye geldiğinde destek yavaş yavaş azaltılır.

Örnek:

Öğretmenin problem çözmede önce örnek yapması, sonra öğrencinin kendi başına çözmesini istemesi.

6.3. Dilin Önemi

Vygotsky’ye göre dil, düşüncenin gelişiminde önemli bir araçtır. Çocuklar önce dış konuşma, sonra özel konuşma, en son iç konuşma geliştirir.

7. Freud’un Psikoseksüel Gelişim Kuramı

Freud’a göre kişilik gelişimi büyük ölçüde çocukluk yaşantılarıyla şekillenir. Freud kişilik gelişimini psikoseksüel dönemlerle açıklar.

7.1. Oral Dönem

0-1 yaş

Haz kaynağı ağızdır. Emme, yutma ve ısırma davranışları önemlidir.

Bu dönemde aşırı doyum veya engellenme ileriki yaşlarda bağımlılık, aşırı yeme, sigara kullanma gibi davranışlarla ilişkilendirilebilir.

7.2. Anal Dönem

1-3 yaş

Haz kaynağı dışkılama organlarıdır. Tuvalet eğitimi bu dönemde önemlidir.

Aşırı baskıcı tuvalet eğitimi ileride aşırı titiz, inatçı veya cimri kişilik özelliklerine neden olabilir.

7.3. Fallik Dönem

3-6 yaş

Çocuk cinsiyet farklılıklarını fark eder. Freud’a göre bu dönemde erkek çocukta Oedipus kompleksi, kız çocukta Elektra kompleksi görülebilir.

Bu dönemde özdeşim önemlidir.

7.4. Gizil Dönem

6-12 yaş

Cinsel dürtüler geri plandadır. Çocuk daha çok okul, arkadaşlık, oyun ve sosyal becerilere yönelir.

7.5. Genital Dönem

12 yaş ve sonrası

Ergenlikle birlikte cinsel dürtüler yeniden önem kazanır. Birey karşı cinse ilgi duyar ve olgun ilişkiler geliştirmeye başlar.

8. Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı

Erikson’a göre birey yaşam boyu gelişir ve her dönemde çözülmesi gereken bir psikososyal kriz vardır.

8.1. Temel Güvene Karşı Güvensizlik

0-1 yaş

Bebek bakım veren kişi tarafından sevgi, ilgi ve güvenle büyütülürse temel güven duygusu gelişir.

İhmal edilirse güvensizlik oluşabilir.

8.2. Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç

1-3 yaş

Çocuk kendi başına bazı davranışları yapmak ister. Desteklenirse özerklik gelişir.

Aşırı baskı ve cezalandırma olursa çocuk kendinden kuşku duyabilir.

Örnek:

Çocuğun kendi başına yemek yemeye çalışması.

8.3. Girişimciliğe Karşı Suçluluk

3-6 yaş

Çocuk merak eder, soru sorar, yeni şeyler denemek ister. Desteklenirse girişimcilik duygusu gelişir.

Sürekli engellenirse suçluluk duygusu oluşabilir.

8.4. Başarıya Karşı Aşağılık Duygusu

6-12 yaş

Çocuk okul yaşamında başarılı olmak, üretmek ve takdir edilmek ister.

Başarıları desteklenirse yeterlilik duygusu gelişir. Sürekli başarısızlık ve kıyaslama aşağılık duygusuna yol açabilir.

8.5. Kimliğe Karşı Rol Karmaşası

12-18 yaş

Ergen birey “Ben kimim?” sorusuna cevap arar. Meslek, değerler, inançlar ve sosyal roller bu dönemde önemlidir.

Sağlıklı bir gelişim olursa kimlik kazanılır. Aksi halde rol karmaşası yaşanır.

8.6. Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık

Genç yetişkinlik

Birey yakın ilişkiler kurmak ister. Sağlıklı ilişkiler kurabilirse yakınlık duygusu gelişir.

Kuramazsa yalnızlık ve yalıtılmışlık görülebilir.

8.7. Üretkenliğe Karşı Durgunluk

Yetişkinlik

Birey topluma, ailesine ve mesleğine katkı sunmak ister.

Üretken olamazsa durgunluk duygusu yaşayabilir.

8.8. Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk

Yaşlılık

Birey geçmiş yaşamını değerlendirir. Yaşamını anlamlı bulursa benlik bütünlüğü gelişir.

Pişmanlıklar ağır basarsa umutsuzluk oluşabilir.

9. Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı

Kohlberg’e göre ahlak gelişimi, bireyin doğru ve yanlışı değerlendirme biçimindeki gelişimdir. Ahlaki gelişim üç düzey ve altı evrede incelenir.

9.1. Gelenek Öncesi Düzey

Bu düzeyde birey dışsal sonuçlara göre davranır. Ceza almamak ve ödül kazanmak önemlidir.

1. Evre: Ceza ve İtaat Eğilimi

Davranışın doğruluğu ceza alıp almamaya göre değerlendirilir.

Örnek:

“Yakalanırsam ceza alırım, o yüzden yapmamalıyım.”

2. Evre: Saf Çıkarcı Eğilim

Birey kendi çıkarına uygun davranır.

Örnek:

“Sen bana yardım edersen ben de sana yardım ederim.”

9.2. Geleneksel Düzey

Bu düzeyde birey toplumun beklentilerine ve kurallara önem verir.

3. Evre: İyi Çocuk Eğilimi

Birey başkaları tarafından onaylanmak ister.

Örnek:

“Bunu yaparsam herkes beni iyi biri olarak görür.”

4. Evre: Kanun ve Düzen Eğilimi

Birey toplumsal düzenin korunması için kurallara uyması gerektiğini düşünür.

Örnek:

“Kanunlara uymalıyız, yoksa düzen bozulur.”

9.3. Gelenek Sonrası Düzey

Bu düzeyde birey evrensel ahlak ilkelerine göre karar verir.

5. Evre: Sosyal Sözleşme Eğilimi

Kanunlar önemlidir ancak insan haklarına aykırıysa değiştirilebilir.

Örnek:

“Kurallar toplum yararı için vardır; gerektiğinde değiştirilebilir.”

6. Evre: Evrensel Ahlak İlkeleri

Birey adalet, eşitlik, insan hakları ve vicdan gibi evrensel değerlere göre davranır.

Örnek:

“Herkesin yaşam hakkı vardır; buna aykırı davranılamaz.”

10. Piaget’ye Göre Ahlak Gelişimi

Piaget ahlak gelişimini iki dönemde açıklar.

10.1. Dışa Bağlı Ahlak

Yaklaşık 6-10 yaş

Çocuk kuralları değişmez ve kesin olarak görür. Davranışın sonucuna göre değerlendirme yapar.

Örnek:

Beş bardak kıran çocuk, bir bardak kıran çocuktan daha suçludur diye düşünür.

10.2. Özerk Ahlak

10 yaş ve sonrası

Çocuk niyetin de önemli olduğunu anlamaya başlar. Kuralların insanlar tarafından oluşturulduğunu ve değiştirilebileceğini kavrar.

Örnek:

Yanlışlıkla beş bardak kıran çocuğun, bilerek bir bardak kıran çocuktan daha suçlu olmadığını anlayabilir.

11. Dil Gelişimi

Dil gelişimi bireyin iletişim kurma, duygu ve düşüncelerini ifade etme becerisidir.

11.1. Dil Gelişimi Evreleri

Ağlama Evresi

0-2 ay

Bebek ihtiyaçlarını ağlayarak ifade eder.

Agulama Evresi

2-6 ay

Bebek “agu”, “ıhı” gibi sesler çıkarır.

Cıvıldama Evresi

6-12 ay

Bebek hece tekrarları yapar.

Örnek:

“ba-ba”, “da-da”

Tek Sözcük Evresi

12-18 ay

Çocuk tek kelimeyle birçok anlam ifade eder.

Örnek:

“Su” diyerek “Su istiyorum.” demek ister.

Telgrafik Konuşma

18-24 ay

Çocuk iki veya üç kelimelik kısa cümleler kurar.

Örnek:

“Anne gel”, “Baba su.”

İlk Gramer Evresi

2 yaş ve sonrası

Çocuk daha düzenli cümleler kurmaya başlar.

12. Bağlanma Kuramı

Bağlanma, bebeğin bakım veren kişiyle kurduğu duygusal bağdır. Bağlanma bireyin ileriki yaşamındaki güven duygusunu ve ilişkilerini etkileyebilir.

12.1. Güvenli Bağlanma

Çocuk bakım verene güvenir. Ayrıldığında huzursuz olabilir ama bakım veren geri döndüğünde sakinleşir.

12.2. Güvensiz Bağlanma

Çocuk bakım verenle sağlıklı ve güvenli bağ kuramaz. İlgisiz, kaygılı veya kaçınan davranışlar gösterebilir.

13. Gelişim Dönemleri

13.1. Bebeklik Dönemi

0-2 yaş

Fiziksel gelişimin hızlı olduğu dönemdir. Bağlanma, güven duygusu, yürüme, konuşmanın ilk temelleri bu dönemde gelişir.

13.2. İlk Çocukluk Dönemi

2-6 yaş

Dil gelişimi hızlıdır. Çocuk oyun yoluyla öğrenir. Hayal gücü gelişmiştir. Benmerkezcilik görülür.

13.3. Son Çocukluk Dönemi

6-12 yaş

Okul yaşamı önem kazanır. Çocuk başarı, arkadaşlık, kurallara uyma ve sorumluluk kazanma açısından gelişir.

13.4. Ergenlik Dönemi

12-18 yaş

Kimlik arayışı, bağımsızlık isteği, duygusal dalgalanmalar ve soyut düşünme bu dönemin özellikleridir.

14. Savunma Mekanizmaları

Savunma mekanizmaları, bireyin kaygı, çatışma ve stresle baş etmek için bilinçdışı olarak kullandığı psikolojik yollardır.

14.1. Bastırma

Rahatsız edici duygu ve düşüncelerin bilinç dışına itilmesidir.

Örnek:

Kişinin yaşadığı kötü bir olayı hatırlamak istememesi.

14.2. Yansıtma

Bireyin kendi olumsuz duygu veya düşüncelerini başkasına yüklemesidir.

Örnek:

Kendisi kıskanç olan birinin başkasını kıskançlıkla suçlaması.

14.3. Bahane Bulma

Bireyin başarısızlığına mantıklı ama gerçek olmayan gerekçeler bulmasıdır.

Örnek:

Sınavdan düşük alan öğrencinin “Öğretmen zor sordu.” demesi.

14.4. Yüceltme

Toplumca kabul edilmeyen dürtülerin toplumca kabul edilen alanlara yönlendirilmesidir.

Örnek:

Saldırganlık eğilimi olan birinin boks yapması.

14.5. Gerileme

Bireyin stres karşısında önceki gelişim dönemlerine ait davranışlar göstermesidir.

Örnek:

Kardeşi doğan çocuğun altını ıslatmaya başlaması.

14.6. Özdeşim Kurma

Bireyin kendini güçlü veya beğendiği biriyle özdeşleştirmesidir.

Örnek:

Çocuğun öğretmeni gibi davranmaya çalışması.

14.7. Karşıt Tepki Geliştirme

Bireyin gerçek duygusunun tam tersi şekilde davranmasıdır.

Örnek:

Sevmediği birine aşırı iyi davranması.

14.8. Hayal Kurma

Bireyin gerçek yaşamda doyuramadığı isteklerini hayal yoluyla doyurmaya çalışmasıdır.

15. Öğretmen Açısından Gelişim Psikolojisinin Önemi

Öğretmen, öğrencilerin gelişim özelliklerini bilirse öğretim sürecini daha etkili düzenleyebilir.

Öğretmen;

·      Öğrencinin yaşına uygun yöntem seçmelidir.

·      Hazırbulunuşluk düzeyini dikkate almalıdır.

·      Bireysel farklılıklara saygı göstermelidir.

·      Soyut kavramları küçük yaş gruplarında somutlaştırmalıdır.

·      Ergenlik dönemindeki bireylerin kimlik arayışını anlamalıdır.

·      Öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişimini desteklemelidir.

·      Ceza yerine rehberlik edici yaklaşım benimsemelidir.

16. Sınavda Sık Karıştırılan Noktalar

Büyüme – Olgunlaşma – Öğrenme

Büyüme fiziksel artıştır.

Olgunlaşma biyolojik hazır hale gelmedir.

Öğrenme yaşantı yoluyla davranış değişikliğidir.

Özümleme – Uyumsama

Özümleme: Yeni bilgiyi eski şemayla açıklama.

Uyumsama: Eski şemayı değiştirme veya yeni şema oluşturma.

İşlem Öncesi – Somut İşlemler

İşlem öncesi dönemde çocuk korunum kazanamaz.

Somut işlemler döneminde çocuk korunum kazanır.

Dışa Bağlı Ahlak – Özerk Ahlak

Dışa bağlı ahlakta sonuç önemlidir.

Özerk ahlakta niyet önemlidir.

Yakınsal Gelişim Alanı – Yapı İskelesi

Yakınsal gelişim alanı, çocuğun yardımla yapabildiği alandır.

Yapı iskelesi, bu süreçte verilen geçici destektir.

17. Kısa Özet

Gelişim psikolojisi, bireyin yaşam boyu geçirdiği değişimleri inceler. Gelişim; kalıtım, çevre, olgunlaşma ve öğrenmenin etkisiyle oluşur.

Piaget bilişsel gelişimi; duyusal motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemleriyle açıklar.

Vygotsky, bilişsel gelişimde sosyal çevre, kültür, dil ve yetişkin desteğini vurgular.

Freud kişilik gelişimini psikoseksüel dönemlerle açıklar.

Erikson, kişilik gelişimini yaşam boyu süren psikososyal krizlerle ele alır.

Kohlberg ahlak gelişimini gelenek öncesi, geleneksel ve gelenek sonrası düzeylerde açıklar.

Dil gelişimi ağlama, agulama, cıvıldama, tek sözcük, telgrafik konuşma ve ilk gramer evreleriyle ilerler.

Öğretmen, öğrencinin gelişim düzeyini bilerek eğitim ortamını düzenlemeli ve bireysel farklılıkları dikkate almalıdır.

18. Sınav İçin Hap Bilgiler

·      Büyüme: Niceliksel fiziksel artış.

·      Olgunlaşma: Biyolojik hazır hale gelme.

·      Hazırbulunuşluk: Öğrenmeye hazır olma düzeyi.

·      Kritik dönem: Öğrenme için en uygun zaman.

·      Gelişim baştan ayağa, içten dışa ve genelden özele doğrudur.

·      Piaget: Bilişsel gelişim.

·      Vygotsky: Sosyal çevre, kültür, yakınsal gelişim alanı.

·      Freud: Psikoseksüel gelişim.

·      Erikson: Psikososyal gelişim.

·      Kohlberg: Ahlak gelişimi.

·      Duyusal motor dönem: Nesne sürekliliği.

·      İşlem öncesi dönem: Benmerkezcilik, animizm, odaklanma, korunum kazanamama.

·      Somut işlemler dönemi: Korunum, sınıflama, sıralama.

·      Soyut işlemler dönemi: Soyut ve varsayımsal düşünme.

·      Dışa bağlı ahlak: Sonuca göre değerlendirme.

·      Özerk ahlak: Niyete göre değerlendirme.

·      Güvenli bağlanma: Bakım verene güven duyma.

·      Savunma mekanizmaları kaygıyı azaltmaya yöneliktir.